فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

بررسی تأثیر تحصیلات دانشگاهی بر کیفیت‌ زندگی زنان ‌متأهل خانه‌‌دار در شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نگین قاری 1
فریبا سیدان 2
مسعود زمانی مقدم 3
1 دانشجوی دکتری رفاه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
3 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران
10.22035/jous.2024.5501.1102
چکیده
با وجود گسترش چشمگیر حضور زنان در نظام آموزش عالی ایران، بخش بزرگی از آنان پس از فراغت از تحصیل به ایفای نقش خانه‌داری می‌پردازند. ازاین‌رو، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که کسب تحصیلات دانشگاهی چه تأثیری بر کیفیت زندگی زنان خانه‌دار دارد. لذا هدف اصلی این پژوهش، تحلیل علّی این تأثیر و مقایسهٔ کیفیت زندگی در دو گروه زنان متأهل خانه‌دار برخوردار و غیربرخوردار از تحصیلات دانشگاهی در شهر تهران است. این پژوهش با اتکا بر نظریه‌های کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت، سرمایهٔ اجتماعی و رابطهٔ تحصیلات با توانمندسازی و شکل‌گیری انتظارات طراحی شد. پژوهش حاضر با روش پیمایش و ابزار پرسشنامه بر روی نمونه‌ای 400 نفری از زنان 25 تا 59 ساله خانه‌دار در شهر تهران انجام شد که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب گردیدند. برای تحلیل داده‌ها از آزمون‌های مقایسهٔ میانگین‌ها و مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار ایموس استفاده شد. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که تحصیلات دانشگاهی اثری مستقیم و منفی (β=-./175) بر کیفیت زندگی دارد، اما اثر غیرمستقیم آن از طریق متغیرهای واسطه‌ای، مثبت و قابل‌توجه (β=./32) است؛ در نتیجه، اثر کلی تحصیلات بر کیفیت زندگی مثبت (β=./145) ارزیابی شد. این تأثیرمثبت زمانی محقق می‌شود که تحصیلات به افزایش قدرت تصمیم‌گیری در خانواده، سرمایهٔ اجتماعی و پایگاه اجتماعی-اقتصادی منجر گردد. همچنین نتایج آزمون مقایسهٔ میانگین‌ها نشان داد که میانگین کیفیت زندگی در گروه زنان برخوردار از تحصیلات دانشگاهی (14/84) به‌شکل معناداری بالاتر از گروه دیگر (41/80) است. یافته‌ها بیانگر آن است که تحصیلات دانشگاهی به‌خودی خود، به‌دلیل افزایش انتظارات برآورده نشده، می‌تواند بر کیفیت زندگی اثر منفی بگذارد، اما اگر به توانمندسازی واقعی زن در خانواده و اجتماع منجر شود، به عامل مؤثری در ارتقای آن تبدیل می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
کیفیت زندگی
تحصیلات دانشگاهی
زنان خانه‌دار
سرمایه اجتماعی
پایگاه اجتماعی-اقتصادی

موضوعات

آقاسی،محمد؛ و روح‌الامین، زهراسادات (1402). روایت تجربۀ دختران دانشجو از کیفیت تغییرات هویتی. فصلنامۀ مطالعات دانشگاه، 1(3)، 188-165. doi:10.22035/jous.2023.5018.1033
بخارایی، احمد؛ و شربتیان، محمدحسن (1393). مطالعه جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر توسعه کیفیت ‌زندگی زنان شهر مشهد. فصلنامه توسعه اجتماعی، 8(4)، 132-107.
پسران رزاق، سعید (1401). تحلیل جایگاه ابعاد اجتماعی کیفیت زندگی در برنامه‌های توسعۀ کشور. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 15(1)،30-1. doi:10.22035/isih.2023.4467.4447
توسلی، افسانه؛ و سعیدی، وحیده (1390). تأثیر اشتغال زنان بر ساختار قدرت در خانواده‌های شهر ایوانکی. زن در توسعه و سیاست، 9(3)، 133-149.
حسینی امین، سیده‌‌نرگس؛ سیدمیرزایی، سیدمحمد؛ و ادریسی، افسانه (1395). مطالعه کیفیت زندگی و عوامل مؤثر برآن، مورد مطالعه شهروندان تهرانی. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 7(27)، 47-33. doi: 10.22054/qjsd.2016.5939
دفتر جمعیت، نیروی کار و اقتصاد خانوار (1401). چکیدۀ نتایج طرح آمارگیری نیروی کار سال 1401. برگرفته از https://www.amar.org.ir/Portals/0/Statistics/31436/kar1401
رضائی، مهدی؛ و آقابراری، ماریه (1402). مطالعه عوامل اجتماعی مرتبط با کیفیت زندگی زنان ۱۵ تا ۵۰ سال شهر دیواندره. فصلنامه مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی، 6(3)،52-39.
زارعی قبادی، زهرا؛ مرادیان، یوسف؛ سحاقی، حکیم؛ و زارعی قبادی، فاطمه(۱۴۰۱). بررسی عوامل اجتماعی مختلف بر کیفیت زندگی زنان شاغل و خانه‌دار با تأکید بر ساختار قدرت در خانواده. مجله پیشرفت‌های نوین در علوم رفتاری، ۷(۵۵)، ۵۴۱-۵۲۱ .
زمانی‌مقدم، مسعود؛ و افشانی، سیدعلیرضا (1400). توانمندسازی زنان سرپرست خانوار در ایران: مروری نظام‌مند، فصلنامه رفاه اجتماعی، 21(80)،80-45.
زنجانی، حبیب‌الله؛ و بیات، معصومه (1389). بررسی تأثیر اشتغال بر کیفیت زندگی زنان در مشهد. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 2(2)، 190-171.
صادقی، رسول (1401). جمعیت، توسعه و تغییرات اجتماعی [سخن دبیر ویژه]. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 14(4)،6-5. doi: 10.22035/isih.2022.41
طلوع‌مهر، داریوش (1391). مقایسه کیفیت زندگی زنان شاغل فرهنگی، زنان شاغل غیرفرهنگی و زنان خانه‌دار (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
طیبی‌نیا، مهری؛ و رحمانی، جبار (1395). انگیزش‌های نویافتۀ تحولات هویتی زنان در آموزش عالی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 9(2)،129-101. doi: 10.22035/ijcr.2016.309
غفاری، غلامرضا؛ و شیرعلی، ابراهیم (1397). سنجش کیفیت زندگی مردم شهر تهران براساس پرسشنامۀ استاندارد سازمان جهانی سلامتWHOQOL-BREF . دوفصلنامه جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، 7(1)، 150-125.
فریدونی، سمیه(1402). باورهای مبتنی برجنسیت و ردپای آن‌ها در بازار کار دختران دانش‌آموخته:خاستگاه انتخاب‌ها و ترجیح‌ها. فصلنامه مطالعات دانشگاه،1(3)،112-85. doi: 10.22035/jous.2023.5010.1031
مرکز آمار ایران (1395). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395. برگرفته از https://amar.org.ir/population-and-housing-census
مؤسسۀ پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی (1401). آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه. برگرفته از   https://short-url.org/1hK5m
نجات، سحرناز؛ منتظری، علی؛ هلاکویی نایینی، کوروش؛ محمد، کاظم؛ و مجدزاده، سید‌رضا(1385). استانداردسازی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF): ترجمه و روان‌سنجی گونۀ ایرانی. مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی،4(4)، 1-12.
Bullen, P., & Onyx, J. (1998). Measuring social capital in five communities in NSW: The social capital questionnaire. Centre for Australian Community Organisations and Management (CACOM), University of Technology Sydney. Retrieved from https://www.mapl.com.au/A2.htm
Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94(Supplement), S95–S120. doi:10.1086/228943
Dinwiddie, G.Y. (2010). The health advantages of educational attainment. In P. Peterson, E. Baker, & B. McGaw (Eds.), International Encyclopedia of Education (3rd ed., pp. 667–672). Elsevier. doi:10.1016/B978-0-08-044894-7.00667-1
Hosseini, S. H., Nosraty, N., & Tomraee, S. (2025). Children, healthy lifestyle, and media literacy. Journal of Cyberspace Studies, 9(1), 1–23. doi:10.22059/jcss.2024.387609.1120
Huang, J., Van den Brink, H.M., & Groot, W. (2009). A meta-analysis of the effect of education on social capital. Economics of Education Review, 28(4), 454–464. doi:10.1016/j.econedurev.2008.03.004
Javed, S., Javed, S., & Khan, A. (2016). Effect of education on quality of life and well-being. The International Journal of Indian Psychology, 3(58), 2349–3429. doi:10.25215/0304.058
Kabeer, N. (1999). Resources, agency, achievements: Reflections on the measurement of women’s empowerment. Development and Change, 30(3), 435–464. doi:10.1111/1467-7660.00125
Kristoffersen, I. (2018). Great expectations: Education and subjective wellbeing. Journal of Economic Psychology, 66, 64–78. doi:10.1016/j.joep.2018.01.004
Offe, C., & Fuchs, S. (2002). A decline of social capital? The German case. In R. D. Putnam (Ed.), Democracy in Flux: The Evolution of Social Capital in Contemporary Society (pp. xx–xx). New York, NY: Oxford University Press.
Oreopoulos, P., & Salvanes, K. G. (2011). Priceless: The nonpecuniary benefits of schooling. Journal of Economic Perspectives, 25(1), 159–184. doi:10.1257/jep.25.1.159
Parry, M. (2010). Betty Friedan: Feminist icon and founder of the National Organization for Women. American Journal of Public Health, 100(9), 1584–1585. doi:10.2105/AJPH.2009.185657
Parry, M. (2010). Betty Friedan: Feminist icon and founder of the National Organization for Women. American Journal of Public Health, 100(9), 1584–1585. doi:10.2105/AJPH.2009.185657
Powdthavee, N., Lekfuangfu, W. N., & Wooden, M. (2014). What’s the good of education on our overall quality of life? A simultaneous equation model of education and life satisfaction for Australia. Journal of Behavioral and Experimental Economics, 54, 10–21. doi:10.1016/j.socec.2014.03.003
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York, NY: Simon & Schuster.
Ruston, D., & Akinrodoye, L. (2002). Social capital question bank June 2002: Questions from social capital surveys included in the social capital survey matrix 2002. [Report].
Skevington, S. M., Lotfy, M., & O’Connell, K. A. (2004). The World Health Organization’s WHOQOL-BREF quality of life assessment: Psychometric properties and results of the international field trial. Quality of Life Research, 13, 299–310. doi:10.1023/B:QURE.0000018486.91360.00
Uphoff, N. (2000). Understanding social capital: Learning from the analysis and experience of participation. In P. Dasgupta & I. Serageldin (Eds.), Social Capital: A Multifaceted Perspective (pp. 215–249). Washington, DC: World Bank.
WHOQOL Group. (1996). WHOQOL-BREF: Introduction, administration, and scoring (WHOQOL-BREF instruction, field trial version). Geneva, Switzerland: World Health Organization.
Zamani, M., Hosseini, S. H., & Rahmatian, F. (2024). The role of education in successful business management. Journal of Cyberspace Studies, 8(2), 317–346. doi:10.22059/jcss.2024.101609
فصلنامه مطالعات دانشگاه
دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 7
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 171-194

  • تاریخ دریافت 05 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 10 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 15 اسفند 1402