فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

زیست خوابگاهی دختران دانشجو از منظر سلامت؛ مطالعه موردیِ شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد جمعیت‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه برنامه‌ریزی اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
خوابگاه‌های دانشجویی محل استقرار دانشجویانی از خاستگاه‌های اجتماعی-‌اقتصادی و فرهنگی با پیشینه‌ای بسیار متنوع است که خواسته یا ناخواسته برای مدتی نسبتاً طولانی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و این همزیستی و کسب تجربیات جدید، در جریان دور شدن از حمایت و نظارت خانواده و فاصله گرفتن نسبی از امکانات و تسهیلات زندگی خانوادگی، می‌تواند دربردارندهٔ امتیازات و محرومیت‌هایی در زندگی و به‌ویژه سلامت‌شان باشد. ادامه تحصیل خود، نوعی جامعه‌پذیری ثانویه به شمار می‌رود، اما برای دانشجویانی که ناگزیر از استقرار در محل و فضای اجتماعی جدیدی می‌شوند این جامعه‌پذیری؛ ابعاد عمیق و متفاوتی نیز پیدا می‌کند که شناسایی آن‌ها حائز اهمیت است. شناسایی تجربیات زیسته دانشجویان دختر درخصوص زیست خوابگاهی، با تأکید بر ابعاد سلامت و رفتار سالم، اهداف تحقیق حاضر را شکل داده است. پژوهش با اتخاذ رویکرد روش‌شناختی کیفی به انجام رسید. برای گردآوری داده‌های میدانی از فنون مصاحبه‌های عمیق انفرادی و همچنین بحث متمرکز گروهی، بهره گرفته شد. واحد مشارکت‌کننده در تحقیق را دانشجویان دختر ساکن خوابگاه دانشجویی یکی از دانشگاه‌های دولتی شهر تهران تشکیل دادند. درنهایت، داده‌های کیفی حاصل از مصاحبه با 22 دختر دانشجوی مشارکت‌کننده با کاربرد روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌های تحقیق در چند مقوله دسته‌بندی شد که عبارت‌اند از: «غلبهٔ بعد روانی‌اجتماعی سلامت»، «خرده‌فرهنگ خوابگاهی و سلامت»، «احساس عدم تعلق‌خاطر یا دل‌زدگی از خوابگاه»، «ملاحظات جنسیتی در مدیریت امور خوابگاه»، «فقدان فضای معاشرت و اوقات فراغت ملال‌آور»،"کاربرد ادبیات دور از عرف» و «انتظارات برآورده نشده و نارضایتی (بهداشت، تغذیه، ورزش، ...)». هرچند دانشجویان ساکن خوابگاه‌ها بنا به جوانی‌شان معمولاً از سلامت برخوردارند، اما با توجه به کم‌توجهی رایج به ملاحظات حفظ و ارتقای سلامت، زمینه آسیب‌پذیری سلامت دانشجویان ساکن در خوابگاه افزایش می‌یابد. این امر، توجه مسئولان نهادهای آموزش عالی و سیاست‌گذاری هوشمندانه‌تر برای تأمین و حفظ سلامت دانشجویان در چارچوب سیاست‌گذاری مدیریت خوابگاه‌های دانشجویی را ضرورت می‌بخشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدنیا، شیرین (1380 الف). بلوغ، انگیزه سلامت و رفتارهای بهداشتی نوجوانان و جوانان. فصلنامه نمایه پژوهش، 5(17)، 90-80.
احمدنیا، شیرین (1380 ب). بهداشت رشد جسمانی و روانی-اجتماعی نوجوانان. تهران. مرکز تحقیقات راهبردی سازمان ملی جوانان.
احمدنیا، شیرین (1403). بررسی شاخص‌های سنجش و تحلیل در گزارش شاخص جهانی توسعه جوانان. فصلنامه رشد آموزش علوم اجتماعی، 26(3)، 15- 12.
ایمان، محمدتقی (1394). فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ببی، ارل (1381). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی (مترجم: رضا فاضل). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی و دانشگاه‌ها.
بهارلوئی، مریم؛ ناصری، میلاد؛ و ربانی، علی (1400). فهم نظام معنایی دانشجویان غیربومی از تجربهٔ مصرف سیگار در دانشگاه (موردمطالعه: دانشجویان غیربومی دانشگاه اصفهان). پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 10(1)، 46-23. https://doi.org/10.22108/srspi.2021.121920.1519
جهانگیری، جهانگیر؛ ابوترابی زارچی، فاطمه؛ تنها، فاطمه؛ و ابوترابی زارچی، حمیده (1391). بررسی رابطه بین رضایت از زندگی خوابگاهی و ازخودبیگانگی دانشجویان دختر خوابگاهی (مطالعه موردی: دانشگاه اصفهان). زن در فرهنگ و هنر، 4(4)، 106-89.  https://doi.org/10.22059/jwica.2012.29141
حبیب‌پور گتابی، کرم؛ سراج‌زاده، سیدحسین؛ و یوسفی ایل ذوله، فاطمه (1400). تجربهٔ جنسیتیِ مصرف سیگار در بین دانشجویان دانشگاه خوارزمی. مسائل اجتماعی ایران، ۱۲ (۲)، ۵۷-۸۴.
رحمتی، عباس؛ زراعت حرفه، فهیمه؛ علیپور، فرحناز؛ و کاربخش‌زاده، فاطمه (1398). تجارب دانشجویان دختر از سکونت در خوابگاه‌های دانشجویی: یک مطالعه کیفی. دوفصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 8(4)، 97-75. https://doi.org/10.22084/csr.2019.20279.1723
رستمی چراتی، مرضیه؛ ابراهیمی، عبدالله (1399). بررسی شاخص‌های سلامتی در طراحی خوابگاه‌های دانشجویی. پنجمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در علوم مهندسی و دومین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا.
رضایی، زاهد؛ قادری، ناصح؛ نوری، الهام؛ نوری، بیژن؛ صفری، امید؛ و پاشایی، طاهره (1396). بررسی وضعیت سبک زندگی ارتقادهنده سلامت در دانشجویان ساکن در خوابگاه‌های دانشگاه علوم پزشکی کردستان. مجله ره‌آورد سلامت، (1)، 123-1.
رضائیان، محسن (1398). مقدمه‌ای بر پژوهش گروهی متمرکز. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، 18(1)، 104-97.
زمانی، مهسا؛ نوربخش، یونس؛ و نایبی، هوشنگ (1400). ارائه الگو جهت ارتقای سلامت اجتماعی ازطریق شبکه‌های‌اجتماعی (مورد مطالعه: شبکه‌ اجتماعی‌ اینستاگرام). مطالعات رسانه‌های نوین، 7(28)، 24-1. https://doi.org/10.22054/nms.2022.63698.1277
سراج‌زاده، سیدحسین؛ حبیب‌پورگتابی، کرم (1397). کیفیت زندگی خوابگاهی دانشجویان دختر دانشگاه‌های دولتی ایران. تحقیقات فرهنگی ایران، 11(4)، 31-1. http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2018.390
فروتن، حسین (1389). تعیین میزان تأثیرپذیری فرهنگی دانشجویان از فرهنگ‌های یکدیگر در خوابگاه‌های آموزشکده‌های فنی پسرانه استان اصفهان در سال تحصیلی 1389-1388 (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان. اصفهان،  ایران.
فینک، آرلین (1398). نحوه نمونه‌گیری در پیمایش‌ها (مترجم: جابر مقدم‌پور). قم: انتشارات هم‌میهن.
قدرتی، حسین؛ مقصودزاده، فاطمه (1398). بررسی تجربه زندگی خوابگاهی در میان دانشجویان دختر با تأکید بر مشکلات آن‌ها. آموزش عالی ایران، ۱۱(۲)، ۵۹-۸۳.
ماهری، آق‌بابک؛ بهرامی، محمدنبی؛ و صادقی، رؤیا (1391). وضعیت سبک زندگی ارتقادهنده سلامت در دانشجویان ساکن در خوابگاه‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران. مجله بهداشت و توسعه، 1(4)، 286-275.
محمدی، محمود (1401). واکاوی تجارب زیسته دانشجویانِ دانشگاه فرهنگیان از زندگی دینی. پویش در آموزش علوم انسانی، 8(28)، 170-153.
مرجائی، سید هادی؛ غلامرضا کاشی، فاطمه (۱۳۹۶). گرایش به مصرف مواد مخدر در بین دانشجویان، مقایسه دانشجویان بومی و غیربومی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، ۱۰ (۲)، ۲۱۰-۱۸۳.
مسعودنیا، ابراهیم (۱۳۸۹). جامعه‌شناسی پزشکی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
یزدی روح‌الامینی، آیت‌السادات؛ و خزاعی، فاطمه (1396). شناخت الگوهای رفتاری در فضای خوابگاهی. پنجمین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری، تهران، ایران.
Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Thousand Oaks, CA: Sage.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063o2
Creswell, J.W. (2005). Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research (2nd edition(.Upper Saddle River, NJ: Pearson.
Nosraty, N., Sakhaei, S., & Rezaei, R. (2021). The impact of social media on mental health: A critical examination. Socio-Spatial Studies, 5(1), 101-11. doi: https://doi.org/10.22034/soc.2021.212042
Soroori Sarabi, A., Arsalani, A., & Toosi, R. (2020). Risk management at hazardous jobs: A new media literacy? Socio-Spatial Studies, 4(1), 13-24. https://doi.org/10.22034/soc.2020.212126
Timmermans, S., & Haas, S. (2008). Towards a sociology of disease. Sociol Health Illn. 30(5), 659-76. https://doi.org/10.1111/j.1467-9566.2008.01097.x
دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 6
زمستان 1402
زمستان 1402
صفحه 27-57

  • تاریخ دریافت 26 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 20 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 28 آذر 1402