فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

گذار به دانشگاه سبک دو؛ امکان‌ها و امتناع‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد گروه مطالعات تطبیقی و نوآوری، مؤسسه پژوهش وبرنامه‌ریزی آموزش عالی، تهران، ایران
چکیده
شکل‌گیری دانشگاه سبک دو ریشه در نظام دانش سبک دو دارد. درعین‌حال که شکل‌گیری نظام جدید تولید دانش و نهادها و شبکه‌ها و ابزارهای برخاسته از آن غیرقابل تردید است، اما آیا این تحولات به‌صورت تام‌وتمام و به‌موقع اتفاق می‌افتد؟ آیا گسترش دانشگاه سبک دو به وقوع زنجیره‌ای از چالش‌ها و مشکلات دامن نمی‌زند؟ آیا تأثیر مسائل نوظهور در دانشگاه‌های سبک دو همگی مثبت و سازنده‌اند؟ در گذار به دانشگاه سبک دو چه امکان‌ها و امتناع‌هایی وجود دارد؟ این مطالعه از نوع کیفی است و درآن از روش مرور سیستماتیک بولاند استفاده شده است. یافته‌ها نشان داد تحولات در چهار قلمرو قابل شناسایی است: تحولات دانش و نهاد علم، آموزش و یادگیری، رابطه با جامعه و بازار و قلمرو فناوری. برای هر قلمرو فهرست جداگانه‌ای از امکان‌ها و امتناع‌ها به‌دست آمد. مطابق یافته‌ها دو سبک مختلف گفتمان برای اندیشیدن به آینده آموزش عالی در تقابل قرار می‌گیرند: 1) گفتمان بازار، مدیریت‌گرایی و فناوری؛ 2) گفتمان‌های انعکاسی که بر ساختارهای اجتماعی عمیق‌تر و رویکرد فرهنگی و تغییرات علمی و فکری گسترده‌تر تمرکز دارند. آیا راهی وجود دارد که بتوان دو گفتمان قوی موجود (گفتمان بازار وفناوری-گفتمان اجتماعی) را درهم تنید؟ برآیند یافته‌های کیفی بیانگر این است که تنها در سطح خرد و فنی و ابتکارات اجرایی می‌توان تلفیق‌هایی را صورت‌بندی کرد. اما درمورد ساختارهای کلان، قوانین و تخصیص منابع، از آنجا که با بخش‌های سخت حکمرانی علم درگیر می‌شویم روندتغییر کند است. در شرایط حاضر، نیازمند تغییر سرمشق و الگو هستیم. پاسخ‌ها کند و تغییرات محافظه‌کارانه بوده یا همراه با مقاومت و ثبات است. شواهد گویای آن است به‌رغم اشتیاق جوانان، شکل‌گیری دانشگاه سبک دو و دوران گذار آن طولانی خواهد شد. تازمانی که نظام دانش سبک دو شکل نگیرد و قوام و بلوغ نیابد، دانشگاه سبک دو شعاری بیش نیست. این درسی است که ازگیبونز آموخته‌ایم. بی‌تردید بسیاری از این تحولات به وقوع پیوسته و یا خواهد پیوست. نکته مهم این است که همه تحولات باهم و یک‌جا به وقوع نمی‌پیوندند. همچنین، شدت وقوع آنها در گستره زمان متفاوت است. آثار تحولات در هر کشور نیز متفاوت بوده و تحت تأثیر درجهٔ توسعه‌یافتگی و وضعیت فناوری و ساختارهای تسهیل‌کننده یا بازدارنده درآن جامعه است. در کشورهای درحال‌توسعه ساختارهای معیوب و پیچیده و کنش‌های اجتماعی پیش‌بینی‌نشده (به تعبیر گیدنز) در نهاد علم وخارج آن در مقابل تغییر مقاومت خواهد کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


پارس مدیر(1402) پریزما چیست؟برگرفته از: https://parsmodir.com/research/prisma.php
ذاکرصالحی، غلامرضا (1399). آینده‌پژوهی تأثیرات بحران کووید19 بر آموزش عالی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 12(2)، 211-181. doi: 10.22035/isih.2020.3962.4063
صمیم, رضا (1392). تلفیق الگوهای سنتی و متجدد آموزش عالی علوم‌انسانی در ایران: تحلیلی جامعه‌شناختی از تجربه دانشگاه امام صادق (ع) در اجرای میان‌رشته‌ای‌های اسلامی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 5(4)، 72-55. doi: 10.7508/isih.2014.20.003
عسگری، امیر؛ خورسندی طاسکوه، علی؛ غیاثی ندوشن، سعید (1399). استقرار ناحیه نوآوری با هدف توسعه منطقه‌ای در رهیافت لنگرگاهی دانشگاه نسل چهارم. سیاست علم و فناوری، 13(3)، 67-81. doi: 10.22034/jstp.2020.12.3.1241
گیل، برتون؛ و لمبرت، میشل (2009). جهانی‌شدن و دانشگاه‌ها: سپهرنو و کنشگران نوین (ترجمه حمید جاودانی). تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی،1387
لس بل و همکاران (1396). آینده آموزش عالی: خط‌مشی، آموزش و تجربه دانشجو (مترجم: جلیل کریمی و پیمان کریمی). تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی. (تاریخ اصل تثر 2009)
مهدوی مزده، محمد؛ بانک، مائده؛ زاهدی، محمدرضا، و پورمسگری، مجید (1392). تعیین شاخص‌های تأثیرگذار در کارآفرین بودن دانشگاه‌های دولتی ایران و رتبه‌بندی دانشگاه‌‌ها از این منظر. سیاست علم و فناوری، 6(3)، 98-81.
Boland, A., Cherry, M. G., & Dickson, R. (2017). Doing a systematic review (2nd ed.). SAGE Publications.
Bouchrika, I. (2024). 11 top trends in higher education: 2024 data, insights & predictions. Retrieved from https://research.com/education/trends-in-higher-education
Chandwaskar, P., & Jape, S. (2024). Case of Learnbiz Simulations: Challenges and opportunities ahead. Emerging Economies Cases Journal, 0(0). https://doi.org/10.1177/25166042241228367
Dator, J. (2009). Trend analysis vs. emerging issues analysis. Hawaii Research Center for Futures Studies. Retrieved June 28, 2014, from http://www.futures.hawaii.edu
Duderstadt, J. (1998). University in the 21st century: A tale of two futures: Challenges facing higher education at the millennium. NY: Oryx Press.
Galtung, J. (2005). Structure, culture, and intellectual style: An essay comparing Saxonic, Teutonic, Gallic, and Nipponic approaches. Sociology, 20(6), 601-624. https://doi.org/10.1177/053901848102000601
Gibbons, M. (1994). The new production of knowledge: The dynamics of science and research in contemporary societies. SAGE Publications. Thousand Oaks, CA.
Johnston, B., et al. (2018). Conceptualising the digital university: The intersection of policy, pedagogy, and practice. Springer.
Lang, T. (2015). An overview of four futures methodologies. Academia.edu. Retrieved from https://www.academia.edu/37104878
Lavinia, M. (2021). On the possibility of a digital university: Thinking and mediatic displacement at the university. Springer.
Marginson, S. (2024). Higher education faces a more fragile and contested future. University World News. Retrieved from https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20240215145839243
Nietzel, M. T. (2024). 5 higher education trends to watch for in 2024. Forbes. Retrieved from https://www.forbes.com/sites/michaeltnietzel/2024/01/01/five-higher-education-trends-to-watch-for-in-2024/
Raschke, C. A. (2003). The digital revolution and the coming of the postmodern university. Routledge. Retrieved from https://www.routledge.com/The-Digital-Revolution-and-the-Coming-of-the-Postmodern-University/Raschke/p/book/9780415369848
Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership. Jossey-Bass.
Scott, P. (2000). A tale of three revolutions: Science, society, and the university. In Higher education reform. Falmer Press.
Spriggs, J. (2024). The transformative trends reshaping higher education in 2024. The EvoLLLution. Retrieved from https://evolllution.com/the-transformative-trends-reshaping-higher-education-in-2024
UNESCO. (2005). Toward knowledge societies: UNESCO world report. Imprimerie Corlet. Conde-sur-Noireau, France.
Van der Zwaan, B. (2017). Higher education in 2040: A global approach. Amsterdam University Press. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/j.ctvfp63n9
Van Weert, T. J. (2006). Education of the twenty-first century: New professionalism in lifelong learning, knowledge development, and knowledge sharing. Education and Information Technologies, 11(3), 217–237.
Workday Staff Writers. (2023). Future of higher education. Workday Blog. Retrieved from https://blog.workday.com/en-us/2023/future-higher-education-5-trends-watch.html
Zhang, L.-F., & Sternberg, R. J. (2006). The nature of intellectual styles (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203053881
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5
پاییز 1402
پاییز 1402
صفحه 5-29

  • تاریخ دریافت 25 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 23 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 14 مرداد 1402