فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

تولد و تحول دانشگاه دیجیتال؛ دیجیتال‌شدن و تحول‌های دیجیتال دانشگاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی،‌اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران
چکیده
همه‌گیری کرونا، چرخشی عملی از ارائه حضوری به غیرحضوریِ آموزش دانشگاهی، و چرخشی نظری در برساخت و ادراک مفهوم دانشگاه و نقش فناوری در فرایندهای آموزشی و پیراآموزشی (اداری، حقوقی، و مالی) دانشگاه بود؛ زیرا با مجازی‌شدن کلاس‌های دانشگاه و امکان درخواست، انجام، و پیگیری فرایندهای پیراآموزشی از راه دور، مجازی‌بودن (یا شدنِ) دانشگاه از یک دالِّ پیرامونی (پیشاکرونا) به یک مدلولِ مرکزی (کرونا) تبدیل شد. مجازی‌بودن فرایندهای آموزشی و پیراآموزشی، دیگر صرفاً صفت برخی دوره‌های آموزشی و برخی مراکز دانشگاهی نبود، و فقط به برخی برنامه‌های دانشگاهی دلالت نداشت و برای یک سال تحصیلی، شکل غالب ارائه آموزش و انجام خدمات دانشجویی بود. دانشگاه مجازی (و مجازی‌شدن دانشگاه) تا آن زمان، یک خرده‌گفتمان در نظام آموزش عالی ایران بود؛ ولی در سال‌های اخیر، درس‌ها و دوره‌های مجازی، نه فقط جایگزین آموزش حضوری در شرایط اضطراری شدند، بلکه در قالب تحصیلات تکمیلی و آموزش حین خدمت کارکنان نیز در دستور کار قرار گرفتند. اما همواره از آنها به آموزش الکترونیکی، یا دانشگاه مجازی یا دوره مجازی یاد شده است، و استفاده از کلیدواژه دانشگاه دیجیتال در این بافت متداول نبوده است. حتی فرایند انتقال درس‌ها و دوره‌ها به این مراکز یا مؤسسه‌ها نیز مجازی‌شدن آموزش (نه دیجیتال‌شدن دانشگاه) خوانده می‌شد. ولی در دوره پساکرونا، دیجیتال‌شدن دانشگاه، به روندی در مدیریت آموزشی و گفتمانی در رشته برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی تبدیل شد و کلیدواژه دانشگاه دیجیتال، متولد و متداول شد. در اینجا سه پرسش مطرح است: 1. صفت دیجیتال، به چه درباره دانشگاه دلالت دارد؟ 2. دیجیتال‌شدن دانشگاه، در چه قاب زمانی و قالب زبانی، تفصیل و مَفصل‌بندی شد؟ 3. دیجیتایز شدن، دیجیتال‌شدن، و تحول‌های دیجیتال، به مثابه وقته‌های کانونی گفتمان متنی در این زمینه، به چه گفتمان‌های هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، و روش‌شناختی درباره دانشگاه، تحول‌های سازمانی آن، و تحول در ارتباط دانشگاه با بافت اجتماعی آن اشاره دارند؟ پاسخگویی به این پرسش‌ها، نیازمند بازشناسیِ بازنماییِ فرایند دیجیتال‌شدن دانشگاه و مفهوم دانشگاه دیجیتال است که در این مقاله، کوشش شده است به آن پرداخته شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آراسته، حمیدرضا؛ نوه ابراهیم، عبدالرحیم؛ عباسیان، حسین؛ و خباره، کبری (۱۳۹۸). ارائه الگوی دانشگاه دیجیتالی. آموزش عالی ایران، ۱۱ (۴)، 36-1.
 جلالی، پریسا؛ سلیمی، مهتاب؛ نینوایی، مژگان؛ و ایران‌نژاد، پریسا (1403). اعتبارسنجی الگوی رهبری تحول دیجیتال در آموزش دانشگاه علوم پزشکی البرز. فصلنامه تعالی منابع انسانی، 5(2): 102-78.
سیدین، مریم سادات؛ و مختاری، حیدر (1395). خط‌مشی‌های دسترسی آزاد در واسپارگاه‌های دیجیتال برتر دانشگاه‌های جهان. پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی، 6(2)، 184-162.
شامی زنجانی، مهدی؛ و اسدی، محسنه؛ و نبیی، فراز (1402). دانشگاه دیجیتال: چارچوبی کاربردی برای تحول دانشگاه‌ها در عصر دیجیتال. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فاضلی، نعمت‌الله (1383). دانشگاه دیجیتال، انسان دیجیتال. کتاب ماه علوم اجتماعی، 81، 63-59.
Coates, H. (2006). Student Engagement in Campus-Based and Online Education: University Connections. UK: Routledge.
Raschke, Carl A. (2003). The Digital Revolution and the Coming of the Postmodern University. Routledge.
Reinitz, B. (2020). Consider the Three Ds When Talking about Digital Transformation. Retrieved from https://er.educause.edu/blogs/2020/6/consider-the-three-ds-when-talking-about-digital-transformation
Vrana, J., & Singh, R. (2024). Digitization, Digitalization, Digital Transformation, and Beyond. Handbook of Nondestructive Evaluation, 4.
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5
پاییز 1402
پاییز 1402
صفحه 149-189

  • تاریخ دریافت 29 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 15 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1402