فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

تحلیل جامعه‌شناختی اخلاق و هویت دانشگاهی در دوران کرونا؛ یک مطالعه ترکیبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
با شیوع ویروس کرونا در ایران و جهان، دانشگاه‌ها در شرایطی ناچار به تعطیلی و اجرای بدون برنامه‌ریزی برنامه آموزش‌های الکترونیکی شدند که نه ساختارهای لازم را در اختیار داشتند و نه اساتید و دانشجویان آمادگی‌های لازم را کسب کرده بودند. هدف اصلی این پژوهش بررسی ادراکات و تجربه زیسته استادان و دانشجویان دانشگاه اصفهان از وضعیت «هویت دانشگاهی» و «تعهد هنجاری» در اجتماعات علمیِ مجازی در دانشگاه اصفهان است. از لحاظ روش‌شناختی، این پژوهش، رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) را برای مطالعه موضوع مورد بررسی انتخاب کرده است. در بخش کیفی، از روش «پدیدارشناسی» استفاده شده است. در مرحله کمیِ ثانویه، برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز، با استفاده از شیوه نمونه‌گیری سهمیه‌ای، 390 نفر برای مصاحبه انتخاب شدند و توسط پرسشنامه‌ای با سؤالات بسته مورد مصاحبه قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که مهم‌ترین آسیب‌های مربوط به تعهد هنجاری در دانشگاه اصفهان عبارت‌اند از: عدم صداقت علمی، نقض حریم خصوصی، حضور صوری و غیرواقعی، ناهنجاری در ارزشیابی و سوء استفاده از فناوری. همچنین با کاستیِ هویت دانشگاهی در دوره آموزش مجازی مواجه هستیم که در قالب ضعف هویت دانشگاهی فردی و جمعی و کاستی حضور اجتماعی متبلور شده است. در واقع، آموزش مجازی، توانایی توسعه اجتماع اخلاقی و هنجارمند کردن مسائل و روش‌ها را در اجتماعات دانشگاهی نداشته است و منجر به ضعف هویت دانشگاهی در بین استادان و دانشجویان شده است. به نظر می‌آید اخلاقیات دانشگاهی و هویت سیال کنشگران آکادمیک در عرصه سایبر اساساً نیازمند طراحی کدهایی جدید است که نمی‌تواند به صورت بخشنامه‌ای و از بالا به پایین تنظیم شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


بقایی سرابی، علی، و اسماعیلی، محمدجواد (1388). عوامل اجتماعی مؤثر بر هویت دانشگاهی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی. پژوهش‌نامه علوم اجتماعی، 3(4)، 175-203.
پورنقدی، بهزاد (1391). تأملی بر اخلاق در آموزش مجازی و یادگیری الکترونیکی. دانش انتظامی سمنان، 2(4)، 93-111.
درایفوس، هیوبرت (1389). درباره اینترنت: نگاهی فلسفی به اینترنت (ترجمه علی فارسی‌نژاد). تهران: نشر ساقی.
ذکایی، سعید (1383). جوانان و فراغت مجازی. مطالعات جوانان، 6، 2-3.
شیرازی، فاطمه؛ حیدری، شیوا؛ و سنجری، مهناز (1391). اخلاقیات در آموزش و یادگیری الکترونیکی. فصلنامه اخلاق و تاریخ پزشکی ایران،9(5)، 0-89.
فرهمند، مهناز؛ و نمازی، محمدمهدی (1399). بررسی عوامل میدانی مرتبط با هویت دانشگاهی. علوم اسلامی انسانی، 6(22)، 27-42.
فرهود، داریوش (1389). اخلاق آکادمیک در آموزش و پژوهش. اخلاق در علوم و فناوری، 5(4-3)، 1-4.
کرسول، جان؛ و ویکی‌پلانو، کلارک (1390). روش‌های پژوهش ترکیبی (ترجمه علیرضا کیامنش و جاوید سرایی؛ چاپ اول). تهران، نشر آییژ.
کیان، مریم (1392). فرهنگ آموزش و یادگیری (چشم‌اندازی بر محیط یادگیری الکترونیکی در دانشگاه؛ چاپ اول). یزد: انتشارات دانشگاه یزد.
کیان، مریم (۱۳۹۳). چالش‌های آموزش مجازی: روایت آنچه در دانشگاه مجازی آموخته نمی‌شود. چالش‌های آموزش مجازی، ۵ (۳)، ۱۱-۲۲.
مرادی، امیر؛ و محسن کردلو (1398). پدیدارشناسی تنگناهای اخلاقی آموزش الکترونیکی در آموزش عالی مجازی ایران. فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 9(4)، 61-76.
میرزایی، حسین (1400). آموزش عالی پساکرونا؛ نگاهی به تجربه آموزش عالی ایران در کرونا و درس‌هایی برای موقعیت پساکرونا؛ چاپ اول). تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات اجتماعی و فرهنگی.
نوروزی، فیض‌اله؛ و بختیاری، مریم (1394). میزان پایبندی دانشجویان به هنجارهای دانشجویی اخلاق علمی و عوامل دانشگاهی مؤثر بر آن در بین دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه آزاد واحد تهران شمال. پژوهشنامه علوم انسانی، 7(1)، 155-186.
هاشمیان‌فر، سیدعلی؛ ربانی، علی؛ و زهرا ماهر (1392). پیشامدها و پیامدهای تعهد هنجاری در دانشگاه‌ها. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 8(2)،13-26.
Colaizzi, Paul F. (1978). Psychological research as the phenomenologist views it. In Ronald S. Valle & Mark King (eds.), Existential-Phenomenological Alternatives for Psychology (pp. 6). Oxford University Press.
Daniels, L. M., Goegan, L. D., Parker, P. C. (2021). The impact of COVID-19 triggered changes to instruction and assessment on university students’ self-reported motivation, engagement and perceptions. Social Psychology of Education, 24(1), 299-318.
Elsalem, L., Al-Azzam, N., Jum'ah, A. A., & Obeidat, N. (2021). Remote E-exams during Covid-19 pandemic: A cross-sectional study of students’ preferences and academic dishonesty in faculties of medical sciences. Annals of Medicine and Surgery, 62, 326-333.
Garrison, D. R., Anderson, T., & Archer, W. (2000). Critical inquiry in a text-based environment: Computer conferencing in higher education model. The Internet and Higher Education, 2(2-3), 87-105.
Guangul, F. M., Suhail, A. H., Khalit, M. I., & Khidhir, B. A. (2020). Challenges of remote assessment in higher education in the context of COVID-19: a case study of Middle East College. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 32(4), 519-535.
Janke, S., Rudert, S. C., Petersen, Ä., Fritz, T. M., & Daumiller, M. (2021). Cheating in the wake of COVID-19: How dangerous is ad-hoc online testing for academic integrity? Computers and Education Open, 2, 1-9.
Kogan, M. (2000). Higher Education Communities and Academic Identity. Higher Education Quarterly, 54, 3: 207-216.
Moore, M. G., Kearsley, G. (2011). Distance education: A systems view of online learning. Cengage Learning.
Song, H., Kim, J., & Park, N. (2019). I know my professor: teacher self-disclosure in online education and a mediating role of social presence. Int. J. Human-Computer Interaction, 35 (6), 448–455. doi:10.1080/10447318.2018.1455126
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5
پاییز 1402
پاییز 1402
صفحه 125-147

  • تاریخ دریافت 03 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 10 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1402