فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

مواجهه بینارسانه‌ای و آموزش غیررسمی رسانه در ایران؛ مطالعه موردی مستند تلویزیونی تقاطع در بافتار پدیده موسوم به جنبش سبز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار علوم ارتباطات، گروه آموزشی ارتباطات، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران
چکیده
آموزش رسانه در الگوهای رایج رسمی محصول نظام آموزشی است؛ اما موضوع تمرکز مقاله، الگوهای غیررسمی آموزش سواد رسانه‌ای است که به نحو ضمنی و با دلالت‌های بغرنج‌تر نسبت به الگوهای رسمی و صریح شکل می‌گیرند. مسئله‌مندشدن آموزش غیررسمی رسانه به‌واسطه پدیده دیجیتالی‌شدن آموزش و نشان‌دارشدن شیوه‌های جایگزین یاددهی-یادگیری شدت می‌یابد و درنتیجه یافتن دلالت‌های آموزشی در بافتار خارج از متن، کلاس، و مناسبات مدرسه، دانشکده و دانشگاه و سایر نهادهای رسمی آموزش حائز اهمیت است. مسیر یافتن دلالت‌ها به‌صورت خود-بازاندیشانه از بافتار فرهنگ رسانه‌ای می‌گذرد که هم برساخته رسانه‌هاست و هم بر آن‌ها احاطه دارد. هر رسانه در برساختن فرهنگ رسانه‌ای و معنابخشی به آن کارکرد خاصی دارد. از منظر این مقاله، فرهنگ رسانه‌ای حاصل نزاع رسانه‌ها بر سر مشروعیت بخشیدن به معانی است و سواد رسانه‌ای سویه انتقادی نهفته در لایه‌های این فرهنگ رسانه‌ای خواهد بود، لایه‌هایی که مبتنی بر تلفیق دو الگوی نظری تحلیل فرهنگ نشان‌دار می‌شوند. به تعبیری فرهنگ آموزشی در فضای دیجتالی‌شدن آموزش، فی‌نفسه فرهنگی رسانه‌ای است. بنابراین، از یک سو، مدلی از سواد رسانه‌ای درون فرهنگ رسانه‌ای عرضه می‌شود که مهم‌ترین ویژگی آن قابلیت بازتاب پویایی‌های درون فرهنگ رسانه‌ای است؛ از دیگر ویژگی‌های این مدل توجه به سویه آموزشی تمام عناصر (عناصری چون بازنمایی، هویت، تولید، مصرف و تنظیم ) درگیر در چرخه فرهنگ رسانه‌ای به مثابه میدانی از نیروهای مرکزی و حاشیه است؛ از دیگر سو، با خوانش نشانه‌شناختی از مستند تلویزیونی تقاطع، کاربست مدل پیشنهادی در واکاوی دلالت‌های آموزشی مواجهه بینارسانه‌ای، به‌طور خاص مواجهه تلویزیون به‌عنوان رسانه مرکزی و رسانه‌های اجتماعی در مقام حاشیه، درون بافتار پدیده موسوم به جنبش سبز و وقایع پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸ بررسی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آکسفورد، بری؛ و هاگینز، ریچارد (1387). رسانه‌های جدید و سـیاست (تـرجمه بـابک دربیگی). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
باکینگهام، دیوید (1399). آموزش رسانه‌ای: یادگیری، سوادرسانه‌ای و فرهنگ معاصر (ترجمه حسین سرفراز). تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
جانسن، لزلی (1378). منتقدان فرهنگ (ترجمه ضیاء موحد). تهران: انتشارات طرح نو.
سرفراز، حسین (1389). سیاست فرهنگی تفاوت و نشانه‌شناسی فرهنگی پدیده موسوم به جنبش سبز در جمهوری اسلامی ایران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق، تهران، ایران.
سرفراز، حسین؛ و امین، محسن (1398). ارزیابی انتقادی کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای: واسازی معنای متناقض مخاطب. پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 74(9)، 137-157.
سورن، ورنر؛ و تانکارد، جیمز (1386). نظریههای ارتباطات (ترجمه علیرضا دهقان). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
Bazalgette, C. (1991). Media education (Teaching English in the National Curriculum). London: Arnold Hodder and Stoughton.
Board of Education. (1921). The teaching of English in England (The Newbolt Report). London: HMSO.
Board of Education. (1938). Report on secondary education (The Spens Report). London: HMSO.
Du Gay, P., Hall, S., Janes, L., Mackey, H., & Negus, K. (1997). Doing cultural studies: The story of the Sony Walkman. London: The Open University.
Gauntlett, D. (1998). Ten things wrong with the effects model. In R. Dickinson et al. (Ed.), Approaches to audiences (pp. 123–137). London: Arnold.
Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. London: Sage.
Hall, S. (1999). Cultural studies and its theoretical legacies. In S. During (Ed.), Cultural studies reader (pp. 323–340). London: Routledge.
Hall, S., & Whannel, P. (1964). The popular arts. London: Hutchinson.
Hoggart, R. (1957). The uses of literacy. London: Chatto and Windus.
Johnson, R. (1986). What is cultural studies anyway? Social Text, 16, 38-80.
Jones, R., & Hafner, C. A. (2012). Understanding digital literacies: A practical introduction. London: Routledge.
Kellner, D. (1995). Media culture: Cultural studies, identity, politics, between modern and postmodern. London: Routledge.
Lotman, Y. (2005). On semiosphere. Sign System Studies, 33(1), 205–229.
Lotman, Y., & Uspensky, B. (1978). On the semiotic mechanism of culture. New Literary History, 9(2), 211–232.
Olson, S. R., & Pollard, T. (2004). The muse pixeliope. American Behavioral Scientist, 48(2), 248–255.
Scarratt, E. (2012). The media teacher's handbook. London: Routledge.
Sreberny, A., & Mohammadi, A. (1994). Small media and big revolution: Communication, culture, and the Iranian revolution. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Street, J. (2001). The politics of popular culture. In K. Nash & A. Scott (Eds.), The Blackwell companion to political sociology (pp. 217–232). London: Blackwell.
Van Dijk, J. A. G. M. (2006). The network society: Social aspects of new media. London: SAGE.
Williams, R. (1958). Culture and society 1780-1950. Harmondsworth: Penguin.
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5
پاییز 1402
پاییز 1402
صفحه 95-123

  • تاریخ دریافت 04 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 20 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 01 شهریور 1402