فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

چالش‌ها و دستاوردهای زنان در دانشگاه: یک مرور روایی

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسنده
دکتری جامعه‌شناسی نظری ـ فرهنگی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
نهاد دانشگاه، آن‌چنان که امروزه در اذهان عمومی جا افتاده است، تربیت‌کننده متخصص و تضمین‌کننده موفقیت شغلی و مالی افراد نیست. چنین تقلیل دادنی محصول تغییراتی آسیب‌زا در نسبت آموزش عالی با نهادهای عمومی دیگر است. این مقاله، با روش مرور روایی، به تأمل درباره سهم زنان در دانشگاه‌ها، تغییرات آن در طول زمان، و امکانات و مشکلات آن‌ها در تحصیلات دانشگاهی می‌پردازد. در طول سال‌ها، زمینه‌های مختلفی از حیات دانشگاهیِ زنان کاویده شده است؛ مقالات قدیمی‌تر عمدتاً با موضوع چراییِ افزایشِ قابل‌توجهِ ورودِ دختران به دانشگاه و بررسیِ انگیزه‌های آن‌ها نوشته شده‌اند. در عین حال، با توجه به وضعیت بی‌کاریِ زنان دانشگاهی، چندین مقاله به علل مؤثر بر پایین بودن آمار اشتغال آن‌ها پرداخته‌اند. سهم قابل‌توجهی از مقالات به تأثیرات تحصیلات عالی بر توانمندسازی زنان اختصاص دارد. در طول زمان و با افزایش زنان فارغ‌التحصیل در مقاطع عالی‌تر، چندین مقاله با موضوع نابرابریِ جنسیتی در حیات دانشگاهی نوشته شده است. به نظر می‌رسد که در طول زمان، مطالعه نقش زنان در دانشگاه از مقایسه اعداد و ارقام و تعداد زنان دانش‌آموخته در رشته‌های مختلف به مطالعه عمیق‌تر حیات دانشگاهی زنان انجامیده است؛ اما همچنان پرداختن به چالش‌های زنان در حیات دانشگاهی در قالبی شیءواره ادامه دارد. سخن گفتن از زنان به‌صورت کلی و بی‌تفکیک، ویژگی همه مقالات است. طبقات اجتماعی، تعلقات قومی، تفاوت‌های سنی، نگرش‌های اجتماعی و ترجیحات فرهنگی به‌هیچ‌رو در مقالات مجال طرح نمی‌یابند. همچنین، هیچ‌یک از مقالات تغییرات اخیر نهاد دانشگاه به‌سمت کالایی شدن را مورد توجه قرار نداده است، هرچند به نتایج فرهنگی آن ــ همچون اُفت سطح علمی و فضای فرهنگیِ دانشگاه‌ها، رواج تقلب در پایان‌نامه‌نویسی و مقاله‌نویسی، تلاش برای اخذ مدرک دانشگاهی بدون انگیزه‌های علمی (مثلاً به‌خاطر ترفیع شغلی، پرستیژ اجتماعی و تنوع در زندگی)، بی‌ثبات‌سازی کار دانشگاهی و کاهش تعداد اعضای هیئت علمی ــ توجه کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اصغرزاده، عطیه؛ و کشاورز، خدیجه (1398). چالش‌های استادـ‌پژوهشگران زن در آموزش عالی؛ بررسی تطبیقی بین ایران و فرانسه. در خدیجه کشاورز، علم‌ورزی زنان در میدان دانشگاه. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ایمان، محمدتقی؛ و پورجم، دانش (1383). بررسی عوامل مؤثر بر گرایش دانشجویان به رفتار جمعی؛ مطالعه موردی: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز. نشریه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 1(4)، 107-79.
براتعلی، مریم؛ یوسفی، علی‌رضا؛ و میرشاه جعفری، سیدابراهیم (1389). زنان، اشتغال و تحصیلات آموزش عالی. فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، 3(2)، 101-79.
بهبهانی، علی؛ نصرتی‌نژاد، فرهاد؛ و مسعود اصل، ایروان (1387). تحلیلی بر سهمیه‌بندی جنسیتی در دانشگاه‌ها با تأکید بر رشته پزشکی. مجلس و پژوهش، 15(59)، 159-137.
سفیری، خدیجه؛ و باغستانی، اعظم (1393). بررسی احساس تبعیض جنسیتی بین اعضای هیئت‌علمی و عوامل مؤثر بر آن. فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، 6(3)، 62-31.
صفار حیدری، حجت (1388). زوال کارکرد اخلاقی دانشگاه در عصر سرمایه‌داری پیشرفته. راهبرد فرهنگ 2(8)، 172-149.
صفار حیدری، حجت؛ صالحی عمران، ابراهیم؛ و منتظری جویباری، انسیه (1388). زمینه‌یابی افزایش مشارکت زنان در آموزش عالی (مطالعه موردی: دانشگاه مازندران). فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، 1(4)، 106-85.
طیبی‌نیا، مهری (1396). دانشگاه، هویت و سیاست زندگی زنان. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ظهیری‌نیا، مصطفی؛ و بهروزیان، بهروز (1391). مقایسه عوامل مؤثر در ورود زنان و مردان به دانشگاه. زن و جامعه (جامعه‌شناسی زنان)، 3(12)، 89-69.
عباس‌زاده، سعیده (1394). بررسی تطبیقی پنج برنامه توسعه کشور پیرامون دستیابی به عدالت جنسیتی با تأکید بر وضعیت آموزش عالی زنان در ایران و مقایسه با وضعیت جهانی. پژوهشنامه زنان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 6(11) 130-97.
علی‌زاده، اعظم؛ و دانش، ‌پروانه (1396). تحلیل جامعه‌شناختی سهمیه‌بندی جنسیتی در آموزش عالی ایران. مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، 15(50)، 39-7.
فراستخواه، مقصود (1383). زنان، آموزش عالی و بازار کار. زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، 2(1)، 163-147.
فلاحتی، لیلا (1398). آموزش عالی و تحولات فرهنگی ـ اجتماعی زنان. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
قارون، معصومه (1381). برآورد تقاضای اجتماعی آموزش عالی در ایران در دوره 1388-1380. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 8(26)، 118-71.
قانعی‌راد، محمدامین؛ و خسروخاور، فرهاد (1385). نگاهی به عوامل فرهنگی افزایش ورود دختران به دانشگاه‌ها. نشریه زن در توسعه و سیاست، 4(16)، 115-138.
کشاورز، خدیجه (1398). علم‌ورزی زنان در میدان دانشگاه. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کشاورز، خدیجه (1399). دشواری‌های زنان برای ورود به حرفه دانشگاهی: مطالعه‌ای کیفی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 13(49)، 71-39.
مهرعلیزاده، یدالله؛ رجبی معماری، اسماعیل؛ و الهام‌پور، حسین (1391). آسیب‌شناسی سیاست بومی‌گزینی کنکور (تحلیل محتوای سایت‌های اینترنتی و رسانه‌های عمومی کشور). آموزش عالی ایران، 4(16)، 158-119.
یاسپرس، کارل (1394). ایده دانشگاه. ترجمه مهدی پارسا و مهرداد پارسا. تهران: ققنوس.
Akhtar, S., Pauyo, T., & Khan, M. (2019). What is the difference between a systematic review and a meta-analysis? In V. Musahl et al. (eds.), Basic methods handbook for clinical orthopedic research: A practical guide and case based research approach (331-342). Berlin: Springer.
Aeini, B., Moosavand, M., Heidari, A., Sabbar, S. (2023). Respecting Employee Privacy and Professional Productivity: a Grounded Theory Study in Iran. Cadernos de Educação Tecnologia e Sociedade, 16(4), 1268-1279. doi: 10.14571/brajets.v16.n4.1268-1279
Bahramitash, R., & Salehi Esfahani, H. (2011). Veiled employment; Islamic and the Political Economy of Women’s Employment in Iran. New York: Syracuse University Press.
Chaney, M. (2021). So you want to write a narrative review article? Journal of Cardiothoracic and Vascular Anesthesia, 35(10), 3045-3049.
David, M. (2014). Feminism, gender and universities; politics, passion and pedagogies. Farnham: Ashgate.
Gordon, P., & White, J. (1979). Philosophers as educational reformers, the influence of idealism on British educational thought and practices. London: Routledge.
Greenhalgh, T., Throne, S., & Malterd, K. (2018). Time to challenge the spurious hierarchy of systematic over narrative reviews? European Journal of Clinical Investigations, 48(6), e12931.
Mintz, B. (2021). Neoliberalism and the crisis in higher education: the cost of ideology. American Journal of Economy and Sociology, 80(1), 79-112.
Monteiro, S., Chan, T., & Kahlke, R. (2023). His opportunity, her burden: A narrative critical review of why women decline academic opportunities. Medical education, 57(10), 958-970.
Moosavand, M., Aeini, B., & Heidari, A. (2021). Managing Micro-Celebrity Impact: Iranian Corporate Perspectives. Journal of Cyberspace Studies, 5(2), 229-251. doi: 10.22059/jcss.2021.96576
Niemi, N., & Weaver, M. (2020). The Wiley Handbook of Gender Equity in Higher Education. Hoboken: Wiley.
Pae, C. (2015). Why systematic review rather than narrative review? Psychiatry Investigation, 12(3), 417-419.
Phillips, M., Dzidic, P., & Castell, E. (2022). Exploring and critiquing women’s academic identity in higher education: A narrative review. Sage Open, 12(2), 1-15.
Shahghasemi, E., Sabbar, S., Zohouri, M., & Sabzali, M. (2023). New Communication Technologies and the Demise of ‘Natural’ Education. Digitalization and Society Symposium, Istanbul, Turkey.
Slaughter, S., & Leslie, L. (1997). Academic Capitalism; politics, policies and entrepreneurial university. Baltimore: John Hopkins University Press.
Westoby, C., Dyson, J., Cowdell, F., & Buescher, T. (2021). What are the barriers and facilitators to success for female academics in UK HEIs? A narrative review. Gender and Education, 33(8), 1-24.
Wiles, R., Crow, G., & Pain, H. (2011). Innovation in qualitative research methods: a narrative review. Qualitative Research, 11(5), 587-604.
Wong, G., Greenhalgh, T., Westhorp, G., Buckingham, J., & Pawson, R. (2013). RAMESES publication standards: meta-narrative reviews. BMC Medicine, 11(5).
Zheng, R. (2018). Precarity is feminist issue: Gender and contingent labor in the academy. Hypatia, 33(2), 235-255.
دوره 1، شماره 4 - شماره پیاپی 4
تابستان 1402
تابستان 1402
صفحه 99-128

  • تاریخ دریافت 22 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری 20 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 14 خرداد 1402