فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

ادراک از زنانگی: مطالعه‌ای پدیدارشناسانه در میان زنان با زمینه‌های تحصیلی متفاوت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای بررسی مسائل اجتماعی ایران، گروه جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، تهران. ایران
2 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، تهران. ایران
3 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران. ایران
چکیده
امروزه با حضور گسترده زنان در عرصه‌های عمومی و به موازات تغییر جایگاه آنها، تعاریف جدیدی از زنانگی در حال شکل‌گیری است. از آنجا که دانشگاه نقطهٔ ثقل تحولات اجتماعی است، هدف مطالعه حاضر شناخت ادراک زنان تحصیل‌کرده و غیرتحصیل‌کرده از زنانگی است. چارچوب مفهومی با اتکا به مفاهیم حساسی چون هویت اجتماعی، هویت جنسیتی، بازاندیشی، هویت تعاملی و جنسیت هژمونیک، تدوین شد. به منظور نیل به هدف تحقیق، این مطالعه با روش کیفی و به صورت پدیدارشناسانه تلاش کرده است تا ادراک دو دسته از زنان تحصیل‌کرده (16 نفر) و غیرتحصیل‌کرده (10 نفر) ساکن در محدوده مشابهی در شهر تهران از زن بودن را فهم نماید. یافته‌های این مطالعه حاکی از آن است که زنان غیر_ تحصیل‌کرده زنانگی را به صورت کلیشه‌ای و با توجه به مفاهیم جامعه مردسالار درک و تجربه می‌کنند؛ آن‌ها نابرابری جنسیتی را به عنوان بخشی از تجربیات روزمره خود زیسته و به بازتولید زنانگی مؤکد می‌پردازند. حال آنکه زنان تحصیل‌کرده با تنوع بیشتری از تبعیض‌ها همراه بوده و نابرابری را به‌گونه‌ای نظام‌مند تجربه می‌کنند و از سوی دیگر حضور در فضاهای اجتماعی آنها را با فضای نوینی همراه کرده که تعریف‌های سنتی را به چالش می‌کشند؛ اما ایشان درعین حال محکوم به رعایت هنجارها و قوانین سنتی هستند و هنوز شرایط و زمینه لازم برای بازتعریف مجدد خود برایشان فراهم نیست. اگرچه نظریات گوناگون فمینیستی و نظریات پیرامون مفهوم هویت، قائل به بازاندیشی و جرح و تعدیل هویت‌های جنسیتی است اما به‌رغم حضور در عرصه‌های عمومی‌تر اجتماع، زنان مشارکت‌کننده در این مطالعه هنوز نتوانسته‌اند هویت خود را جرح و تعدیل نمایند و نیازمند توافق و مذاکره بیشتری با جامعه هستند.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اردکانی‌فرد، زهرا؛ و رضوی‌زاده، سیدنورالدین (1400). زنان تأثیرگذار اینستاگرامی؛ زنانگی بازنمایی‌شده در صفحات زنان اینفلوئنسر ایرانی. زن در فرهنگ و هنر،13(1)، 65-90. https://doi.org/10.22059/jwica.2021.321321.1565
بوستانی، داریوش؛ و محمدپور، احمد (1388). بازسازی معنائی جهت‌گیری جنسیتی پسران نسبت به دختران (ارائه یک نظریه زمینه‌ای). مطالعات راهبردی زنان، 11، 142-172. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082827.1388.11.0.6.9
پروری، پیمان (1395). گذر از فلسفه به روش‌شناسی؛ خوانشی نو از روشِ پدیدارشناسی. دو فصلنامه روش‌شناسی پژوهش در علوم انسانی، 7(1)، 49-66. https://www.magiran.com/p1962187
ترابی فارسانی، سهیلا (1398). زن ایرانی در گذار از سنت به مدرن. تهران. تهران: انتشارات نیلوفر.http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/5369023
جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی (مترجم تورج یاراحمدی). تهران: نشر پژوهش شیرازه. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/648536
چینی، نفیسه؛ هاشمیان‌فر، سیدعلی؛ و محمدی کنگرانی، حنانه (1397). برساخت‌های اجتماعی زنان از زنانگی ریزوماتیک در بستر مراکز ورزشی، آرایشی و زیبایی. فصلنامه زن و جامعه، 9(35)، 116-85. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20088566.1397.9.35.5.3
حمزوی عابدی، فاطمه؛ باقریان، فاطمه؛ و مظاهری، محمدعلی (1394). بررسی ادراک زنان ایرانی از هنجارهای زنانگی. دو فصلنامه علمی پژوهشی شناخت اجتماعی، 4(1)، 96-84. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23223782.1394.4.1.6.9
ذکایی، محمدسعید؛ و قاراخانی، معصومه (1386). دختران جوان و تجربه زنانگی (مطالعه موردی در میان دختران دبیرستانی شهر تهران). زن در توسعه و سیاست، 5(1)، 82-59. https://sid.ir/paper/55271/fa
رفعت‌جاه، مریم؛ و رهبری، لادن (1393). گونه‌شناسی اکتشافی برداشت از مفهوم زنانگی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 3(2)، 334-311. https://doi.org/10.22059/jisr.2014.53142
زلفعلی فام، جعفر (1386). بررسی تأثیر نقش‌های اجتماعی غیر سنتی بر هویت اجتماعی دختران. پیک نور، 7(3)، 115-96.
ساروخانی، باقر؛ و رفعت‌جاه، مریم (1383). زنان و بازتعریف هویت اجتماعی. مجله جامعه‌شناسی ایران، 5(2)، 160-133. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17351901.1383.5.2.5.4
سیدمن، استیون (1395). کشاکش آراء در جامعه‌شناسی (ترجمه هادی جلیلی). تهران: نشر نی. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3355709
سیف‌اللهی، سیف‌الله؛ و رازقیان، آناهیتا (1387). عوامل اجتماعی مؤثر بر هویت جنسیتی زنان در ایران، مطالعه موردی شهر تهران. پژوهش‌نامه علوم اجتماعی، 2(3). 
طیبی‌نیا، مهری؛ و رحمانی، جبار (1395). انگیزش‌های نویافته تحولات هویتی زنان درآموزش عالی، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 9(2)، 129-101. https://doi.org/10.22035/ijcr.2016.309
علیرضانژاد، سهیلا؛ سوادیان، پروین؛ و جعفری، پوراندخت (1391). هویت حرفه‌ای یا جنسیتی: مطالعه‌ای بر دختران تحصیل‌کردهٔ شاغل بالاتر از 35 سال در شهر تهران، فصلنامهٔ علوم اجتماعی، 60، 294-259. https://doi.org/10.22054/qjss.2013.6894
علمی، محمود؛ و علی‌زاده، حمیده (1388). عوامل اجتماعی مؤثر بر هویت جنسیتی دختران دانشجوی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز. زن و مطالعات خانواده، 1(3)، 75-90. 
غفاری‌نسب، اسفندیار؛ و محمدتقی‌نژاد اصفهانی، رعنا (1400). مصرف فضا و بازتعریف زنانگی: مطالعه تجربه کافه نشینی زنان در شیراز؛ جامعه‌شناسی کاربردی، 32(82)، 70- 49. https://doi.org/10.22108/jas.2020.124438.1964
غیاثوند، احمد (۱۳۹۳). تأثیر فضاهای شهری مدرن بر بازاندیشی هویت جنسیتی زنان. مطالعات جنسیت و خانواده، 2(1)، 98-79. 
کاستلز، مانوئل (1380). عصر اطلاعات، جلد دوم قدرت هویت، (مترجم حسن چاووشیان). تهران: انتشارات طرح نو، 
کیانی، مژده؛ و نجفی، سیامک (۱۳۹۷). اعتماد اجتماعی و هویت اجتماعی: بازاندیشی درهویت اجتماعی زنان تحصیل کرده؛ مورد مطالعه دانشگاه تبریز. فصلنامه علمی پژوهی زن و جامعه، 9(2)، 294-275. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20088566.1397.9.34.12.8
گیدنز، آنتونی (1387). تجدد و تشخص ـ جامعه و هویت شخصی در عصر جدید ـ (مترجم ناصر موافقیان؛ چاپ دوم). تهران: نشر نی.
گیدنز، آنتونی (1384). پیامدهای مدرنیت (مترجم محسن ثلاثی؛ چاپ سوم). تهران: نشر مرکز. 
منصوریان راوندی، فاطمه؛ و نیکخواه قمصری، نرگس (۱۳۹۶). ابزارهای جهانی‌شدن و هویت جنسیتی (مورد مطالعه شهروندان ۱۵ تا ۴۵ سال شهر کاشان). فصلنامه جامعه‌شناسی سبک زندگی، 3(9)، 287-251. 
Alemdaroglu, A. (2015). Escaping femininity, claiming respectability: Culture, class and young women in Turkey. Women’s Studies International Forum, 53, 53–62. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2015.09.006
Anwary, A. (2015). Construction of hegemonic masculinity: Violence against wives in Bangladesh. Women’s Studies International Forum, 50, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2015.02.011
Baron, R. A., & Byrne, D. (1997). Social psychology. New Delhi: Prentice-Hall of India. https://pdfs.it.com/download/4968440-baron-and-byrne-social-psychology
Bugden, M., Hayley, M., & Melissa, G. (2021). Hegemonic gender and Australian women’s mothering aspirations. Women’s Studies International Forum, 85, Article 102440. http://dx.doi.org/10.1016/j.wsif.2021.102450
Cherkowski, S., & Lynn, B. (2014). Academic women negotiating demands of femininity. Women’s Studies International Forum, 45, 19–26. http://dx.doi.org/10.1016/j.wsif.2014.03.013
Chowdhury, P. (2014). Gender bias in education: Perceptions of masculinity and femininity. Social Science, 3, 2454–2465. https://ierj.in/journal/index.php/ierj/article/view/866
Connell, R.W. (1995). Masculinities. Cambridge: Polity Press. https://doi.org/10.1177/000169939603900309
Correa, A., Glas, M. G., & Opara, J. (2025). Females in higher education and leadership: Insights from a multi-method approach. Frontiers in Education, 10(1485395), 1–19. http://dx.doi.org/10.3389/feduc.2024.1485395
Hosseini, S.H., & Sakhaei, S. (2025). Educating intelligence, producing power: Iranian sociologists on AI, knowledge production, and global hierarchies. Journal of World Sociopolitical Studies, 9(4), 887-921. https://doi.org/10.22059/wsps.2025.396408.1529
Kane, E.W. (1998). Men’s and women’s beliefs about gender inequality, family ties, dependence, and agreement. Sociological Forum, 13(4), 650-665. https://doi.org/10.1023/A:1022895317075
Khodabin, M., & Arsalani, A. (2025). Artificial intelligence literacy as national strategy: A systematic review of policy, equity, and capacity building across the Global South. Journal of World Sociopolitical Studies, 9(4), 777-814. https://doi.org/10.22059/wsps.2025.396472.1530
Lorber, J. (2000). Social construction of gender. In E. F. Borgatta & R. J. V. Montgomery (Eds.), Encyclopedia of Sociology. New York: Macmillan Reference. https://sites.oxy.edu/ron/csp19/readings/Lorber-socialconstructionofgender.pdf
Murphy-Graham, E. (2024). Gendered transformations in higher education: Reimagining femininity in the Global South. Journal of Educational Change, 25(2), 1–18. https://www.amacad.org/sites/default/files/publication/downloads/Daedalus_Fa24_16_Murphy-Graham.pdf
UNESCO. (2025). Global Education Gender Report 2025: Towards equality in learning and leadership. Paris: UNESCO. https://doi.org/10.54676/DEOD4878
 
دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 7
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 45-74

  • تاریخ دریافت 29 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 05 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 20 اسفند 1402