فصلنامه مطالعات دانشگاه

فصلنامه مطالعات دانشگاه

نظریه‌ حکومت قانون در ایران و احیای رتوریک فلسفه‌ سیاسی: تاملی در کوشش جواد طباطبایی در موضوعیت‌بخشی به علم سیاست جدید دانشگاهی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
علم سیاست جدید نسبتی تنگاتنگ با ارزش‌های لیبرال‌دموکراتیکِ مندرج در عقل سلیم جوامع جدید غربی دارد. به عبارت دیگر موضوعیت علم سیاست جدید منوط به این است که ارزش‌های تجدّد سیاسی از پیش در کانون عقل سلیم یک اجتماع سیاسی، جای مستحکمی برای خود دست و پا کرده باشد زیرا به بیانی ارسطویی، «صورت» علم سیاست جدید تنها از رهگذر ارزش‌های تجدّد سیاسی است که می‌تواند در مقام «مادّه‌»ی آن، علم سیاست جدید را از موضوعیّت برخوردار سازد. التفات به این نکته می‌تواند توضیح‌دهنده‌ی بلاموضوع‌بودن علم سیاست در ایران نیز باشد؛ وضعیتی که عمدتاً از آن تحت عنوان کاربردی‌نبودن علم سیاست در ایران سخن گفته می‌شود. ما در این مقاله با توجه به همین بیان مقدماتی می‌کوشیم تا ابتدا با اشاراتی اجمالی به وضعیت علم سیاست از دهه‌ی 40 به بعد و بررسی نقش اساتیدی چون حمید عنایت و محمد رضوی در این میان، به نحوی اجمالی نشان دهیم که بی‌جایگاهی ارزش‌های تجدّد سیاسی در کانون عقل سلیم ایرانی، به چه سان موجبات بلاموضوع‌ماندن علم سیاست را فراهم آورد و سپس با تفصیل، بر کوشش‌های جواد طباطبایی در جهت غلبه بر این مشکل متمرکز خواهیم شد. استدلال ما این است که جواد طباطبایی در نگارش تاریخ اندیشه‌ی سیاسی در ایران معاصر، به ویژه در مکتوب نظریه‌ی حکومت قانون در ایران، و نهایتاً در آخرین اثر خویش تحت عنوان ملت، دولت حکومت قانون (جستار در بیان نصّ و سنت)، به نحوی آگاهانه و با علم به اهمیت این موضوع، علاوه بر کوشش در جهت انتقال «معارفی» در خصوص این تاریخ به مخاطبان خود، کار مهمتری در پیش گرفته است: موضوعیت‌بخشی به علم سیاست جدید از رهگذر یک استراتژی خطابی برای دفاع از ارزش‌های تجدّد سیاسی در ساحت عقل سلیم جامعه‌ی ایرانی. استراتژی خطابی طباطبایی ناظر بر احیای مجدد جدال میان قدما و متجددین است. او برای این کار می‌بایست به طور همزمان، هم اتحاد «اهل ایدئولوژی» با حاملان ارزش‌های قدمایی مندرج در هسته‌ی سخت الهیاتی-سیاسی را در هم بشکند و هم بکوشد تا با تکیه بر تمهیدی رتوریکال که یادآور کوشش متجددینی چون میرزایوسف خان مستشارالدوله است،
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 اسفند 1403

  • تاریخ دریافت 23 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 06 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1402