چکیده

کتاب «مفهوم‌سازی دانشگاه دیجیتال:تلاقی سیاست‌گذاری،فن تعلیم و کردار»، نوشته جانستون و همکاران (2019) که ترجمه فارسی آن توسط انتشارات پژوهشگاه مطالعات فرهنگی،اجتماعی و تمدنی وزارت علوم به قلم حسین حسنی (1402) منتشر شده است، از جمله کتاب‌های بهنگام در مورد دانشگاه دیجیتال است که با لنزی انتقادی به واکاوی چرایی و چگونگی بلعیده شدن دانشگاه‌ها توسط نئولیبرالیسم در پرتو تحولات دیجیتال پرداخته و ضمن به چالش کشیدن روایت‌های تقلیل‌گرایانه از مفهوم دانشگاه دیجیتال که از سوی توسعه دهندگان فرهنگ‌های دیجیتال ارائه می‌شود، چنین روایت‌هایی را به سرکوب ارزش‌های انسان‌گرایانه دانشگاه و تضعیف عاملیت اجتماعی اساتید و دانشجویان و تقویت فرهنگ نئولیبرالی متهم می‌کند و در چشم‌انداز‌های رهایی‌بخش مدعیان دانشگاه دیجیتال ایجاد تشکیک می‌کند. نویسندگان کتاب در راستای ارائه روایتی بدیل از دانشگاه دیجیتال، ابتدا بافت نئولیبرالیستی دانشگاه دیجیتال و معانی آن را تحلیل می‌کنند، و سپس با وام‌گیری از مفاهیم پائولو فریره از قبیل پراکسیس دانشگاهی،پداگوژی انتقادی، عاملیت اجتماعی و عدالت اجتماعی یک صورت‌بندی جدیدی از دانشگاه دیجیتال ارائه می‌دهند. ادعای آنان این است که نئولیبرالیسم با توسل به گفتمان دانشگاه دیجیتال باعث تضعیف دانشگاه و به حاشیه رانده شدن ارزش‌های فرهنگی-اجتماعی و انسانگرایانه آموزش می‌شود و برای تعدیل این وضعیت باید به پراکسیس دانشگاهی و پداگوژی انتقادی روی آورد. این کتاب با در هم آمیزی نظریه و عمل و با سنتزسازی خلاقانه و نقادانه از ادبیات موجود توانسته است در مفهوم‌سازی دانشگاه دیجیتال طرحی نو دراندازد، اما به دلیل تمرکز بیش از حد بر تحلیل‌های انتزاعی و عدم ارائه تعریفی مشخص از مفاهیم کلیدی نتوانسته است مدلی انضمامی و بسنده از دانشگاه دیجیتال ارائه دهد. ترجمه فارسی این کتاب به رغم وفاداری حداکثری به متن اصلی و دقت در معادل‌یابی تعابیر و اصلاحات فنی، از حیث نگارشی بسندگی لازم را ندارد و انواع انحرافات نگارشی،سجاوندی و رسم‌الخطی در سرتاسر متن مقصد به چشم می‌خورد. وجود این انحرافات به تنزل کیفیت ترجمه منجر شده است.