پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 Understanding normative femininity in Iranian universities: A case study of female students فهم از زنانگی بهنجار در دانشگاه ایرانی؛ مطالعهٔ موردی دختران دانشجو 5 43 530 10.22035/jous.2024.5490.1100 FA خدیجه کشاورز استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران 0000-0003-0416-0557 فاطمه موسوی ویایه دکترای جامعه‌شناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران 0000-0003-2692-8555 Journal Article 2023 12 26 <span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Minion Pro',serif; mso-fareast-font-family: 'Arial Unicode MS'; mso-bidi-font-family: Calibri; border: none; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">One of the most influential arenas in shaping and transforming gender relations is the university. Like any other social institution, the university is grounded in relations of authority, social norms, and defined roles, and it reproduces the gender relations of the wider society. At the same time, it provides space for its members to critically reconsider learned values and attitudes. The central question of this study is: which forms of gender relations are reproduced in Iranian universities, and which types of femininity are reinforced by the university context. This research focuses on female university students’ understanding of both explicit and implicit gender relations within Iranian universities. It examines various aspects of student life, including classroom experiences and interactions with professors, engagement with university bureaucracy, participation in student associations, and interactions with male students. Employing a qualitative approach, data were collected through semi-structured interviews and focused group discussions with 43 female students across nine universities in Iran and were analyzed using thematic analysis. The research identifies two ideal types of universities: those with egalitarian norms—mostly public universities in Tehran characterized by intellectual traditions and vibrant student associations—and those with conservative norms, primarily located in peripheral or less central regions of the country. The formal university structure in Iran offers limited space for critical reflection on gender norms. Instead, both formal and informal relations in the classroom, professor-student interactions, and engagement with university bureaucracy—particularly the disciplinary system—consciously or unconsciously reinforce what R.W. Connell terms "emphasized femininity." In universities and faculties with conservative cultural orientations, this compliant femininity is highly esteemed. In contrast, in universities with more tolerant norms, hybrid femininity is encouraged. However, the overall academic system in Iran, aligned with the official cultural policy, is structured in a way that marginalizes and excludes resistant femininity. یکی از میدان‌های اثرگذار در شکل‌گیری و تغییر مناسبات جنسیتی، دانشگاه است. دوران دانشجویی به‌عنوان مرحله‌ای شناخته می‌شود که افراد، نخستین ارتباطات جدی میان‌جنسیتی خود را تجربه می‌کنند و معمولاً پس از گذر از این مرحله وارد زندگی حرفه‌ای و خانوادگی می‌شوند. دانشگاه مانند هر نهاد اجتماعی دیگری مبتنی بر روابط اقتدار، هنجارهای اجتماعی و نقش‌های تعریف‌شده است و مناسبات جنسیتی در جامعه را بازتولید می‌کند. در عین حال دانشگاه امکان بازاندیشی در ارزش‌ها و نگرش‌های آموخته شده را برای اعضایش فراهم می‌کند. سؤال این جاست که در دانشگاه‌های مورد بررسی، کدام شکل از مناسبات جنسیتی بازتولید می‌شوند و دانشگاه مقوم کدام اشکال زنانگی است؟ در این پژوهش تمرکز اصلی بر فهم دختران دانشجو از مناسبات جنسیتی مصرح و ضمنی در محیط دانشگاه است و ابعاد مختلف مرتبط با زندگی دانشجویی شامل تجربهٔ دختران از کلاس درس و تعامل با استادان، تعامل با بروکراسی دانشگاه، مشارکت در حیات انجمنی دانشگاه و تعامل با دانشجویان پسر مطالعه شده است. داده‌های پژوهش با رویکرد کیفی و با ابزار مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مصاحبه‌های متمرکز گروهی از ۴۳ دانشجوی دختر در ۹ دانشگاه کشورجمع‌آوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شد. در این پژوهش با دو سنخ دانشگاه مواجه شدیم: دانشگاهی با هنجارهای برابری‌طلبانه که بیش‌تر، دانشگاه‌های دولتی شهر تهران و دارای سنت‌های روشنفکری و حیات انجمنی را شامل می‌شود و دانشگاهی با هنجارهای محافظه‌کارانه که بیش‌تر در شهرهای دور از مرکز و حاشیه کشور قرار دارد. نظام رسمی دانشگاهی در ایران امکان بازاندیشی انتقادی در هنجارهای جنسیتی را کم‌تر فراهم می‌کند و مناسبات صریح و ضمنی در کلاس درس، تعامل با استاد، تعامل با بروکراسی دانشگاهی به‌ویژه نظام انضباط‌بخش دانشگاه به نحوی است که آگاهانه یا ناخواسته زنانگی سازگار و متعارف به تعبیر ریوین کانل را مطلوب می‌داند. در دانشگاه‌ها و دانشکده‌هایی با فرهنگ محافظه‌کارانه، الگوی زنانگی سازگار تکریم می‌شود، اما در دانشگاه‌هایی با هنجارهای مداراگر، زنانگی تلفیقی مورد تشویق قرار می‌گیرد. نظام دانشگاهی در ایران هماهنگ با سیاست فرهنگی رسمی به شکلی صورت‌بندی شده است که زنانگی مقاومت‌پیشه را طرد و به حاشیه می‌راند.

https://www.jous.ir/article_530_d64a340bcb633f536d56e51874281454.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 Perceptions of femininity: A phenomenological study among women from diverse educational backgrounds ادراک از زنانگی: مطالعه‌ای پدیدارشناسانه در میان زنان با زمینه‌های تحصیلی متفاوت 45 74 539 10.22035/jous.2024.5456.1097 FA فاطمه ترکاشوند دانشجوی دکترای بررسی مسائل اجتماعی ایران، گروه جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، تهران. ایران فاطمه جواهری دانشیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، تهران. ایران لیلا فلاحتی دانشیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران. ایران Journal Article 2024 01 19 Today, with the widespread presence of women in public arenas and in parallel with the change of their position, new definitions of femininity are being formed. Since the university is the center of gravity of social Changes, the purpose of this study is to know the perception of educated and non-educated women about femininity. For this purpose, a conceptual framework was developed by relying on sensitive concepts such as social identity, gender identity, rethinking, interactive identity, and hegemonic gender. In order to achieve the goal of the research, this study has tried to understand the perception of two groups of educated (16 people) and non-educated (10 people) living in the same area in Tehran about being a woman. The findings of this study indicate that uneducated women understand and experience femininity in a stereotyped manner and according to the concepts of patriarchal society. They live gender inequality as part of their everyday experiences and actively reproduce emphasized femininity. Although educated women are associated with a greater variety of discriminations and experience inequality in a systematic way, and on the other hand, their presence in social spaces brings them together with new spaces that challenge traditional definitions, but at the same time, they are condemned to comply with traditional norms and laws, and the necessary conditions and context for redefining themselves are not yet available for them. as a result, although various feminist theories and theories about the concept of identity emphasize the rethinking and modification of gender identities, the women participating in this study, despite being in the more general arenas of society, have not yet been able to modify and modify their identity and need There is more agreement and negotiation with society. امروزه با حضور گسترده زنان در عرصه‌های عمومی و به موازات تغییر جایگاه آنها، تعاریف جدیدی از زنانگی در حال شکل‌گیری است. از آنجا که دانشگاه نقطهٔ ثقل تحولات اجتماعی است، هدف مطالعه حاضر شناخت ادراک زنان تحصیل‌کرده و غیرتحصیل‌کرده از زنانگی است. چارچوب مفهومی با اتکا به مفاهیم حساسی چون هویت اجتماعی، هویت جنسیتی، بازاندیشی، هویت تعاملی و جنسیت هژمونیک، تدوین شد. به منظور نیل به هدف تحقیق، این مطالعه با روش کیفی و به صورت پدیدارشناسانه تلاش کرده است تا ادراک دو دسته از زنان تحصیل‌کرده (16 نفر) و غیرتحصیل‌کرده (10 نفر) ساکن در محدوده مشابهی در شهر تهران از زن بودن را فهم نماید. یافته‌های این مطالعه حاکی از آن است که زنان غیر_ تحصیل‌کرده زنانگی را به صورت کلیشه‌ای و با توجه به مفاهیم جامعه مردسالار درک و تجربه می‌کنند؛ آن‌ها نابرابری جنسیتی را به عنوان بخشی از تجربیات روزمره خود زیسته و به بازتولید زنانگی مؤکد می‌پردازند. حال آنکه زنان تحصیل‌کرده با تنوع بیشتری از تبعیض‌ها همراه بوده و نابرابری را به‌گونه‌ای نظام‌مند تجربه می‌کنند و از سوی دیگر حضور در فضاهای اجتماعی آنها را با فضای نوینی همراه کرده که تعریف‌های سنتی را به چالش می‌کشند؛ اما ایشان درعین حال محکوم به رعایت هنجارها و قوانین سنتی هستند و هنوز شرایط و زمینه لازم برای بازتعریف مجدد خود برایشان فراهم نیست. اگرچه نظریات گوناگون فمینیستی و نظریات پیرامون مفهوم هویت، قائل به بازاندیشی و جرح و تعدیل هویت‌های جنسیتی است اما به‌رغم حضور در عرصه‌های عمومی‌تر اجتماع، زنان مشارکت‌کننده در این مطالعه هنوز نتوانسته‌اند هویت خود را جرح و تعدیل نمایند و نیازمند توافق و مذاکره بیشتری با جامعه هستند.

https://www.jous.ir/article_539_5737034557ef5b8c02c0e46513b98f90.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 Forms of resistance of the female student subject: An ethnographic study in Tehran universities اشکال مقاومت سوژۀ زن دانشجو؛ مطالعه‌ای قوم‌نگارانه در دانشگاه‌های تهران 75 103 540 10.22035/jous.2024.5499.1101 FA فرشته طوسی دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران محمد امین زندی کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 2024 02 02 Since their establishment, universities in Iran have played an active role in social and political spheres, while simultaneously being influenced by transformations in these areas. Consequently, they have always been the focus of both micro- and macro-structures of power and subjected to various forms of control. In response to this process, students, as the main actors within academic spaces, have demonstrated diverse and multilayered forms of resistance. Among them, the position and role of female students hold special significance; not only do they confront the prevailing power structures within the university, but they also face gender relations. This dual challenge contributes to the particular complexity of their resistance experience. This study employs a critical ethnographic method to examine the forms of resistance exhibited by female students in Tehran’s universities from the mid-2010s until 2023. The main focus is on analyzing their actions and reactions against multiple forms of power — formal, institutional, structural, and even customary — within the academic environment. In this context, female students are divided into three groups: ordinary students, institutional activists, and non-institutional activists. Each group demonstrates a distinct type of resistance: “rejected resistance” among ordinary students, “resistance as praxis” among institutional activists, and “fluid resistance” among non-institutional activists. Simultaneously, by looking at the experiences of female students in the 2010s (corresponding to the 2011–2021 decade in the Iranian calendar), it becomes evident that many of these resistances took shape not only in formal and visible frameworks but also at the margins, within everyday relationships, or even through silence and selective passivity. The lived experiences of these students have challenged not only the official, male-centered narrative of the university but also the symbolic and hierarchical order governing academic spaces. They have opened new horizons for the possibility of subjectivity, agency, and the redefinition of the female student’s position. As a result, two types of subjectivities emerge within this framework of resistance: one is the solitary desiring subject, and the other is the collective subject embodied in a shared will. دانشگاه در ایران از زمان تأسیس تاکنون، نقشی فعال در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی ایفا کرده و به طور هم‌زمان تحت‌تأثیر تحولات این عرصه‌ها قرار گرفته است. ازاین‌رو، همواره موردتوجه ساختارهای خرد و کلان قدرت بوده و محل اِعمال کنترل‌های مختلف قرار گرفته است. در واکنش به این فرایند، دانشجویان در مقام کنشگران اصلی فضای دانشگاهی، مقاومت‌هایی متنوع و چندلایه از خود نشان داده‌اند. در این میان، جایگاه و نقش دانشجویان زن دارای اهمیت ویژه‌ای است؛ چرا که نه‌تنها با ساختارهای قدرت حاکم در دانشگاه مواجه‌اند، بلکه با مناسبات جنسیتی نیز درگیر هستند. همین مسئله سبب شده است که تجربه مقاومت در میان آنان، واجد پیچیدگی‌های خاصی باشد. این پژوهش با بهره‌گیری از روش قوم‌نگاری انتقادی، به بررسی اشکال مقاومت دانشجویان زن در دانشگاه‌های تهران از نیمه دوم دهه ۱۳۹۰ تا سال ۱۴۰۲ می‌پردازد. تمرکز اصلی بر تحلیل کنش‌ها و واکنش‌های آنان در برابر انواع قدرت‌های رسمی، نهادی، ساختاری و حتی عرفی در فضای دانشگاهی است. در این راستا، دانشجویان زن به سه دسته تقسیم شده‌اند: محصل، فعال نهادی و فعال غیرنهادی. هر گروه نوع خاصی از مقاومت را نشان می‌دهد: «مقاومت مطرود» در میان محصلان، «مقاومت به‌مثابه پرکتیس» در میان فعالان نهادی و «مقاومت سیال» نزد فعالان غیرنهادی. هم‌زمان، با نگاهی به تجربهٔ دختران دانشجو در دهه ۱۳۹۰ می‌توان دریافت که بسیاری از این مقاومت‌ها نه فقط در قالب‌های رسمی و قابل‌رؤیت، بلکه در حاشیه، درون روابط روزمره و یا حتی از خلال سکوت و انفعال انتخابی شکل‌گرفته‌اند. تجربه‌های زیستهٔ این دانشجویان، نه فقط روایت رسمی و مردانه محور از دانشگاه، بلکه نظم نمادین و سلسله‌مراتبی حاکم بر فضای دانشگاهی را نیز به چالش کشیده‌اند و افق‌های تازه‌ای از امکان سوژگی، عاملیت و بازتعریف جایگاه دانشجوی زن را گشوده‌اند. در نتیجه، دو نوع سوژه در بستر این مقاومت‌ها شکل می‌گیرد: یکی سوژۀ منفرد میل ورز و دیگری سوژۀ جمعی متجسد در ارادۀ مشترک.

https://www.jous.ir/article_540_9b72e31dac81715466cd580a448cf823.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 Dormitory and gender; A multidimensional analysis of students’ attitudes toward dormitory life using X data خوابگاه و جنسیت: تحلیل چندبعدی نگرش دانشجویان به زندگی خوابگاهی با داده‌های ایکس 105 138 541 10.22035/jous.2024.5367.1080 FA احسان شاه قاسمی دانشیار ارتباطات اجتماعی، گروه ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-8716-5806 Journal Article 2024 12 16 Student dormitories play a crucial role in shaping students' academic, social, and psychological experiences. Students’ attitudes toward dormitory life directly influence their academic performance, mental health, and overall satisfaction. Given the growing student population and the importance of improving dormitory living conditions, this study aims to analyze students' perceptions and emotions about dormitory life based on real-world data collected from the social media platform X. We were specifically interested in knowing the importance of gender in shaping students’ perceptions of dormitory life. This research employed a data-driven approach based on content analysis of 3,046 Persian-language posts related to students’ dormitory experiences shared on platform X over two years. After data preprocessing—including removing irrelevant information, text normalization, and tokenization—sentiment analysis was conducted using the pre-trained model "HooshvareLab/bert-fa-base-uncased-sentiment-deepsentipers-multi." To identify semantic patterns, K-Means clustering was applied, with the optimal number of clusters determined using the Elbow Method, Silhouette Analysis, and Davies-Bouldin and Calinski-Harabasz indices. Data analysis revealed that male/female perceptions of dormitory life might be affected by different factors. Positive sentiments reflected strong friendships, social support, and fond memories of shared experiences, while negative emotions were associated with inadequate facilities, lack of privacy, cultural conflicts, and poor dormitory management. The clustering process identified eight meaningful clusters representing various aspects and emotions of dormitory life. Each cluster highlighted specific experiences, from social bonding and personal growth to frustration with dormitory policies and infrastructure shortcomings. The findings underscore the importance of improving dormitory infrastructure, ensuring transparent and efficient management, fostering social interactions, and enhancing security measures. Data-driven policy development can reduce current issues and increase student satisfaction. We found that gender is a crucial factor shaping student’s perception of dormitory life. خوابگاه‌های دانشجویی به‌عنوان یکی از عناصر کلیدی تجربهٔ دانشگاهی، نقشی حیاتی در شکل‌دهی به زندگی تحصیلی، اجتماعی و روانی دانشجویان ایفا می‌کنند. نگرش دانشجویان نسبت به خوابگاه‌ها می‌تواند به‌طور مستقیم بر عملکرد تحصیلی، سلامت روان و سطح رضایت آنان اثر بگذارد. با توجه به افزایش جمعیت دانشجویی و اهمیت بهبود کیفیت زندگی خوابگاهی، این پژوهش با هدف تحلیل نگرش‌ها و احساسات دانشجویان پسر و دختر نسبت به زندگی خوابگاهی با استفاده از داده‌های واقعی شبکه اجتماعی ایکس انجام شده است. این پژوهش از یک رویکرد داده‌محور مبتنی بر تحلیل محتوای فرسته‌های شبکه اجتماعی ایکس بهره گرفت. داده‌ها شامل ۳۰۴۶ فرسته فارسی مربوط به تجربیات دانشجویان از زندگی خوابگاهی بود که در بازه زمانی دو ساله جمع‌آوری شدند. پس از پیش‌پردازش داده‌ها شامل حذف اطلاعات اضافی، نرمال‌سازی متون و توکنیزاسیون، تحلیل احساسات با استفاده از مدل پیش‌آموزش‌دیده "HooshvareLab/bert-fa-base-uncased-sentiment-deepsentipers-multi" انجام شد. برای شناسایی الگوهای معنایی، از خوشه‌بندی K-Means استفاده گردید و تعداد بهینه خوشه‌ها با روش‌های Elbow، Silhouette و شاخص‌های Davies-Bouldin و Calinski-Harabasz تعیین شد. تحلیل داده‌ها نشان داد که نگرش دانشجویان به خوابگاه‌ها در طیفی از احساسات مثبت تا منفی متغیر است. فرسته‌ها نشان‌دهنده تأثیرگذاری عوامل مختلفی همچون کیفیت زیرساخت‌ها، روابط اجتماعی، سطح امنیت و مدیریت خوابگاه‌ها بودند. احساسات مثبت عمدتاً شامل دوستی‌های عمیق، حمایت‌های اجتماعی و خاطرات خوش زندگی جمعی بود، در حالی که احساسات منفی بیشتر به کمبود امکانات، فقدان حریم خصوصی، اختلافات فرهنگی و ضعف مدیریت مربوط می‌شد. خوشه‌بندی داده‌ها به هشت گروه معنادار از موضوعات و احساسات منجر شد که تجربه‌های متنوع زندگی خوابگاهی را منعکس کردند. نتایج این پژوهش اهمیت بهبود زیرساخت‌های فیزیکی، مدیریت شفاف و کارآمد، تقویت اندرکنش‌های اجتماعی و ارتقای امنیت در خوابگاه‌های دانشجویی را نشان داد. همچنین، این پژوهش نشان داد که جنسیت عاملی مهم در نگاه دانشجویان به مسئله زندگی خوابگاهی است. تدوین سیاست‌های حمایتی مبتنی بر داده‌های واقعی می‌تواند به کاهش مشکلات موجود و افزایش رضایت دانشجویان کمک کند.

https://www.jous.ir/article_541_16c222aa19898e5058938167c8ab6c57.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 Family-friendly university: An overview of simultaneous motherhood & education experience دانشگاه دوستدارخانواده: مروری بر تجربه مادری و تحصیل همزمان 139 170 542 10.22035/jous.2024.5489.1099 FA حمیده دباغی استادیار جامعه‌شناسی توسعه اجتماعی، گروه مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 0000-0002-7044-9992 زهرا زارعان کارشناسی ارشد مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Journal Article 2024 02 18 The lived experience of mother-students in family-friendly universities is a multi-layered and complex issue. This article, based on a conceptual framework grounded in the concepts of motherhood, role conflict and strain, and family-friendliness, aims to answer two key questions: What characteristics and indicators define a family-friendly university in the experience of countries at the forefront of this idea? And what is the relationship between family-friendliness and the experiences of mother-students in university practice? This study uses a qualitative approach and is based on semi-structured interviews with 19 mother-students. The data were analyzed through thematic coding and analysis. The findings highlight one main theme centered around the "relationship between the university and family-friendliness," with two sub-themes and six concepts. Some of the indicators in the family-friendly university policies are focused on women, while others focus on the family and some on broader gender-related concepts. Measures such as maternity leave, breastfeeding rooms, and pregnancy support are primarily designed based on the assumption of women’s caregiving roles, often referring to women and their gender roles rather than family or gender in a broader sense. Some of the existing indicators and measures in family-friendly universities belong to a broader discourse on gender and gender justice, such as the design of flexible educational programs for parents or facilitating men’s involvement in caregiving roles. However, the support provided by universities is often inadequate, scattered, and inconsistent, with little attention paid to the family structure or a broader gender perspective. The research findings indicate that the support universities offer in line with family-friendly policies is mainly focused on mother-students, but these supports are often insufficient, fragmented, and inconsistent. Most measures are limited to facilitating the role of motherhood and give little attention to the family structure or a broader gender perspective. For example, maternity leave is the main support provided in universities, but its implementation is not uniform. Distance learning and virtual education are still offered in a limited and informal way, and curriculum planning does not provide sufficient flexibility to accommodate the conditions of mother-students. تجربه زیستهٔ مادر-دانشجویان در دانشگاه‌های دوستدار خانواده، موضوعی چندلایه و پیچیده است و در این مقاله براساس چارچوب مفهومی مبتنی بر مفاهیم مادری، تعارض و فشار نقش و خانواده‌دوستی تلاش شده تا به این دو سؤال مهم پاسخ داده شود که: دانشگاه دوستدارخانواده در تجربه کشورهای پیشروی این ایده، با چه شاخص‌ها و ویژگی‌هایی شناخته می‌شود؟ در میدان اجرا و در تجربه مادردانشجویان، دانشگاه چه نسبتی با خانواده دوستی دارد؟ این مطالعه با رویکرد کیفی و از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۹ مادر-دانشجو انجام شده است. داده‌ها با تحلیل تماتیک، کدگذاری و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان دهنده استخراج یک مضمون اصلی با محوریت «نسبت دانشگاه با خانواده‌دوستی»، دو مضمون فرعی و شش مفهوم است. برخی شاخص‌های مطرح‌شده در سیاست‌گذاری دانشگاه‌های دوستدار خانواده، از نظر موضوعی ناظر به زنان‌اند، برخی دیگر بر خانواده تمرکز و گروهی نیز به مفاهیم کلی‌تر مرتبط با جنسیت تمرکز دارند. اقداماتی مانند مرخصی زایمان، اتاق‌های شیردهی، یا حمایت‌های دوران بارداری، که عمدتاً بر اساس پیش‌فرض نقش مراقبتی زنان طراحی شده‌اند و بیش از آنکه به خانواده یا جنسیت به معنای گسترده اشاره داشته باشند، مستقیماً ناظر به زنان و نقش‌های جنسیتی آنها هستند. برخی از شاخص‌ها و اقدامات موجود در دانشگاه‌های دوستدار خانواده، به گفتمان کلی‌تری درباره جنسیت و عدالت جنسیتی تعلق دارند مانند طراحی برنامه‌های منعطف آموزشی برای والدین، یا فراهم‌سازی شرایط مشارکت مردان در نقش‌های مراقبتی. حال آنکه حمایت‌های ارائه‌شده از سوی دانشگاه‌ها، اغلب ناکافی، پراکنده و غیراستاندارد هستند و کمتر به ساختار خانواده یا رویکرد جامع‌تری نسبت به جنسیت پرداخته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد حمایت‌های دانشگاه‌ها در راستای سیاست‌های خانواده‌دوستی عمدتاً متمرکز بر مادر-دانشجوهاست، اما این حمایت‌ها اغلب ناکافی، پراکنده و غیراستاندارد هستند. بیشتر اقدامات به تسهیل نقش مادری محدود شده‌اند و کمتر به ساختار خانواده یا رویکرد جامع‌تری نسبت به جنسیت توجه دارند. به طور مثال مرخصی بارداری و زایمان به‌عنوان اصلی‌ترین حمایت در دانشگاه‌ها ارائه می‌شود، اما اجرای آن یکدست نیست. آموزش از راه دور و تحصیل مجازی، هنوز به‌طور محدود و غیررسمی ارائه می‌شود و برنامه‌ریزی درسی نیز انعطاف کافی برای شرایط مادران را ندارد.

https://www.jous.ir/article_542_7dcd340d84f762eba80aa538b0c527f7.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 The impact of higher education on the quality of life of married housewives in Tehran بررسی تأثیر تحصیلات دانشگاهی بر کیفیت‌ زندگی زنان ‌متأهل خانه‌‌دار در شهر تهران 171 194 543 10.22035/jous.2024.5501.1102 FA نگین قاری دانشجوی دکتری رفاه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0001-8596-6060 فریبا سیدان استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران 0000-0002-9075-2497 مسعود زمانی مقدم استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران 0000-0002-2791-9784 Journal Article 2023 12 26 Despite the significant increase in the presence of women in Iran's higher education system, a large proportion of them assume the role of homemakers after graduation. This raises the fundamental question of what impact university education has on the quality of life of housewives. Therefore, the main objective of this study is to conduct a causal analysis of this impact and to compare the quality of life between two groups of married housewives in Tehran: those with and without university education. This research was designed based on the World Health Organization's theories of quality of life, social capital, and the relationship between education, empowerment, and the formation of expectations. This study was conducted using a survey method with a questionnaire administered to a sample of 400 housewives aged 25 to 59 in Tehran, selected through a multi-stage cluster sampling method. Data were analyzed using t-tests for mean comparison and Structural Equation Modeling (SEM) with AMOS software. The results of the Structural Equation Modeling indicated that university education has a direct negative effect (β = -0.175) on quality of life, but its indirect effect through mediating variables is positive and significant (β = 0.32). Consequently, the total effect of education on quality of life was found to be positive (β = 0.145). This positive impact is realized when education leads to an increase in decision-making power within the family, social capital, and socio-economic status. Furthermore, the results of the mean comparison test showed that the average quality of life was significantly higher in the group of women with a university education (84.14) compared to the other group (80.41). The findings suggest that university education, in itself, can negatively affect quality of life due to increased unmet expectations. However, when it leads to the genuine empowerment of women within the family and society, it becomes an effective factor in enhancing their quality of life. با وجود گسترش چشمگیر حضور زنان در نظام آموزش عالی ایران، بخش بزرگی از آنان پس از فراغت از تحصیل به ایفای نقش خانه‌داری می‌پردازند. ازاین‌رو، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که کسب تحصیلات دانشگاهی چه تأثیری بر کیفیت زندگی زنان خانه‌دار دارد. لذا هدف اصلی این پژوهش، تحلیل علّی این تأثیر و مقایسهٔ کیفیت زندگی در دو گروه زنان متأهل خانه‌دار برخوردار و غیربرخوردار از تحصیلات دانشگاهی در شهر تهران است. این پژوهش با اتکا بر نظریه‌های کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت، سرمایهٔ اجتماعی و رابطهٔ تحصیلات با توانمندسازی و شکل‌گیری انتظارات طراحی شد. پژوهش حاضر با روش پیمایش و ابزار پرسشنامه بر روی نمونه‌ای 400 نفری از زنان 25 تا 59 ساله خانه‌دار در شهر تهران انجام شد که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب گردیدند. برای تحلیل داده‌ها از آزمون‌های مقایسهٔ میانگین‌ها و مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار ایموس استفاده شد. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که تحصیلات دانشگاهی اثری مستقیم و منفی (β=-./175) بر کیفیت زندگی دارد، اما اثر غیرمستقیم آن از طریق متغیرهای واسطه‌ای، مثبت و قابل‌توجه (β=./32) است؛ در نتیجه، اثر کلی تحصیلات بر کیفیت زندگی مثبت (β=./145) ارزیابی شد. این تأثیرمثبت زمانی محقق می‌شود که تحصیلات به افزایش قدرت تصمیم‌گیری در خانواده، سرمایهٔ اجتماعی و پایگاه اجتماعی-اقتصادی منجر گردد. همچنین نتایج آزمون مقایسهٔ میانگین‌ها نشان داد که میانگین کیفیت زندگی در گروه زنان برخوردار از تحصیلات دانشگاهی (14/84) به‌شکل معناداری بالاتر از گروه دیگر (41/80) است. یافته‌ها بیانگر آن است که تحصیلات دانشگاهی به‌خودی خود، به‌دلیل افزایش انتظارات برآورده نشده، می‌تواند بر کیفیت زندگی اثر منفی بگذارد، اما اگر به توانمندسازی واقعی زن در خانواده و اجتماع منجر شود، به عامل مؤثری در ارتقای آن تبدیل می‌گردد.

https://www.jous.ir/article_543_81448138f5f163ccdba4acc69819f280.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 Women and the role of education in rethinking family beliefs and traditions: Introduction and review of the book Educated by Tara Westover زنان و نقش آموزش در بازاندیشی باورها و سنت‌های خانوادگی: معرفی و بررسی کتاب «تحصیلکرده» نوشته تارا وستوور 195 213 544 10.22035/jous.2024.5511.1103 FA اعظم ده‌صوفیانی استادیار، انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، تهران، ایران Journal Article 2023 12 26 The book Educated by Tara Westover narrates the author’s experiences growing up in a secluded and highly traditional family in Idaho. Westover, who was raised without formal identity registration and deprived of school education, decided in her adolescence to change the course of her life. This book depicts a journey from ignorance to self-awareness, from struggling against family traditions to achieving independence through education. In addition to exploring Westover’s personal development, the book examines the impact of education on redefining identity, the family’s role in limiting women’s access to education, and the tension between religious beliefs and higher education. By describing life in a family that viewed formal education as a threat to religious beliefs and autonomy, the author illustrates the influence of religion, bias, and familial violence on individual and social growth. Despite these obstacles, Westover’s self-directed learning enabled her to enter Brigham Young University and continue her studies at Cambridge and Harvard. These memoirs demonstrate how education can help individuals break cycles of oppression and redefine their identity. Westover’s narrative goes beyond personal experience, reflecting broader challenges faced by women in achieving independence and access to knowledge. The book highlights how education not only transforms individuals but also reshapes relationships, beliefs, and social status. Emphasizing the power of learning, personal growth, and the role of education in discovering truth and building an independent future, Educated illustrates how education can be a tool for empowerment. Studies on religiosity and education, including research on changing students’ religious beliefs during university, indicate that higher education can challenge certain traditional beliefs but does not necessarily reduce religiosity. Additionally, works such as Hidden Family Currents and Diary of Sixteen Iranian Women, which present women’s personal narratives, show that education affects not only individual transformation but also family relationships, social beliefs, and identity construction. کتاب «تحصیلکرده» نوشته تارا وستوور روایتگر خاطرات نویسنده از زندگی در خانواده‌ای منزوی و به‌شدت سنتی در ایالت آیداهو است. وستوور که بدون ثبت هویت رسمی و محروم از تحصیل در مدرسه بزرگ شده، در نوجوانی تصمیم می‌گیرد مسیر زندگی خود را تغییر دهد. این کتاب، سفری است از ناآگاهی به خودآگاهی، از مبارزه با سنت‌های خانوادگی تا دست‌یابی به استقلال از طریق آموزش. کتاب، علاوه بر بررسی رشد فردی وستوور، به تأثیر تحصیلات بر بازتعریف هویت، نقش خانواده در محدودسازی آموزش زنان و تعارض میان باورهای مذهبی و آموزش عالی می‌پردازد. نویسنده با شرح زندگی در خانواده‌ای که تحصیلات رسمی را تهدیدی برای باورهای مذهبی و استقلال می‌دانست، تأثیر مذهب، تعصب و خشونت خانوادگی را بر رشد فردی و اجتماعی به تصویر می‌کشد. پدر او با رد هرگونه کمک دولتی، آموزش عمومی و مراقبت پزشکی، خانواده را در انزوایی شدید نگه می‌داشت. بااین‌حال، وستوور با تلاش و مطالعۀ خودخوان توانست به دانشگاه بریکام یانگ راه یابد و سپس تحصیلاتش را در دانشگاه‌های کمبریج و هاروارد ادامه دهد. این خاطرات نشان می‌دهند که چگونه آموزش می‌تواند فرد را از چرخه‌های سرکوب خارج کرده و به بازتعریف هویت کمک کند. روایت وستوور فراتر از تجربه‌ای شخصی، بازتابی از چالش‌های گسترده‌تر زنان در مسیر استقلال و کسب دانش است. کتاب «تحصیلکرده» بررسی می‌کند که چگونه تحصیلات نه‌تنها فرد را تغییر می‌دهد، بلکه روابط، باورها و جایگاه اجتماعی او را نیز بازتعریف می‌کند. این اثر تأکیدی بر قدرت یادگیری، رشد فردی، و نقش آموزش در کشف حقیقت و ساختن آینده‌ای مستقل است. بررسی پژوهش‌هایی در زمینۀ دینداری و آموزش مانند تحقیقات دربارۀ تغییر باورهای مذهبی دانشجویان در دوران دانشگاه نشان می‌دهد که دستیابی به آموزش عالی می‌تواند برخی از باورهای سنتی را به چالش بکشد، اما لزوماً باعث کاهش دینداری نمی‌شود. همچنین بررسی آثار مشابهی مانند جریان‌های پنهان خانوادگی و دفترچه خاطرات شانزده زن ایرانی که بیانگر خاطرات زنان است، علاوه بر نقش روایت‌های شخصی در مستندسازی و تحلیل مسائل اجتماعی و فرهنگی زنان، بیانگر این است که تحصیلات نه‌تنها فرد را تغییر می‌دهد، بلکه روابط خانوادگی، باورهای اجتماعی و هویت او را نیز بازتعریف می‌کند.

https://www.jous.ir/article_544_97e8527feaf77a97fc38f34216141515.pdf