پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 Family-friendly university: An overview of simultaneous motherhood & education experience دانشگاه دوستدارخانواده: مروری بر تجربه مادری و تحصیل همزمان 139 170 542 10.22035/jous.2024.5489.1099 FA حمیده دباغی استادیار جامعه‌شناسی توسعه اجتماعی، گروه مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 0000-0002-7044-9992 زهرا زارعان کارشناسی ارشد مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Journal Article 2024 02 18 The lived experience of mother-students in family-friendly universities is a multi-layered and complex issue. This article, based on a conceptual framework grounded in the concepts of motherhood, role conflict and strain, and family-friendliness, aims to answer two key questions: What characteristics and indicators define a family-friendly university in the experience of countries at the forefront of this idea? And what is the relationship between family-friendliness and the experiences of mother-students in university practice? This study uses a qualitative approach and is based on semi-structured interviews with 19 mother-students. The data were analyzed through thematic coding and analysis. The findings highlight one main theme centered around the "relationship between the university and family-friendliness," with two sub-themes and six concepts. Some of the indicators in the family-friendly university policies are focused on women, while others focus on the family and some on broader gender-related concepts. Measures such as maternity leave, breastfeeding rooms, and pregnancy support are primarily designed based on the assumption of women’s caregiving roles, often referring to women and their gender roles rather than family or gender in a broader sense. Some of the existing indicators and measures in family-friendly universities belong to a broader discourse on gender and gender justice, such as the design of flexible educational programs for parents or facilitating men’s involvement in caregiving roles. However, the support provided by universities is often inadequate, scattered, and inconsistent, with little attention paid to the family structure or a broader gender perspective. The research findings indicate that the support universities offer in line with family-friendly policies is mainly focused on mother-students, but these supports are often insufficient, fragmented, and inconsistent. Most measures are limited to facilitating the role of motherhood and give little attention to the family structure or a broader gender perspective. For example, maternity leave is the main support provided in universities, but its implementation is not uniform. Distance learning and virtual education are still offered in a limited and informal way, and curriculum planning does not provide sufficient flexibility to accommodate the conditions of mother-students. تجربه زیستهٔ مادر-دانشجویان در دانشگاه‌های دوستدار خانواده، موضوعی چندلایه و پیچیده است و در این مقاله براساس چارچوب مفهومی مبتنی بر مفاهیم مادری، تعارض و فشار نقش و خانواده‌دوستی تلاش شده تا به این دو سؤال مهم پاسخ داده شود که: دانشگاه دوستدارخانواده در تجربه کشورهای پیشروی این ایده، با چه شاخص‌ها و ویژگی‌هایی شناخته می‌شود؟ در میدان اجرا و در تجربه مادردانشجویان، دانشگاه چه نسبتی با خانواده دوستی دارد؟ این مطالعه با رویکرد کیفی و از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۹ مادر-دانشجو انجام شده است. داده‌ها با تحلیل تماتیک، کدگذاری و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان دهنده استخراج یک مضمون اصلی با محوریت «نسبت دانشگاه با خانواده‌دوستی»، دو مضمون فرعی و شش مفهوم است. برخی شاخص‌های مطرح‌شده در سیاست‌گذاری دانشگاه‌های دوستدار خانواده، از نظر موضوعی ناظر به زنان‌اند، برخی دیگر بر خانواده تمرکز و گروهی نیز به مفاهیم کلی‌تر مرتبط با جنسیت تمرکز دارند. اقداماتی مانند مرخصی زایمان، اتاق‌های شیردهی، یا حمایت‌های دوران بارداری، که عمدتاً بر اساس پیش‌فرض نقش مراقبتی زنان طراحی شده‌اند و بیش از آنکه به خانواده یا جنسیت به معنای گسترده اشاره داشته باشند، مستقیماً ناظر به زنان و نقش‌های جنسیتی آنها هستند. برخی از شاخص‌ها و اقدامات موجود در دانشگاه‌های دوستدار خانواده، به گفتمان کلی‌تری درباره جنسیت و عدالت جنسیتی تعلق دارند مانند طراحی برنامه‌های منعطف آموزشی برای والدین، یا فراهم‌سازی شرایط مشارکت مردان در نقش‌های مراقبتی. حال آنکه حمایت‌های ارائه‌شده از سوی دانشگاه‌ها، اغلب ناکافی، پراکنده و غیراستاندارد هستند و کمتر به ساختار خانواده یا رویکرد جامع‌تری نسبت به جنسیت پرداخته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد حمایت‌های دانشگاه‌ها در راستای سیاست‌های خانواده‌دوستی عمدتاً متمرکز بر مادر-دانشجوهاست، اما این حمایت‌ها اغلب ناکافی، پراکنده و غیراستاندارد هستند. بیشتر اقدامات به تسهیل نقش مادری محدود شده‌اند و کمتر به ساختار خانواده یا رویکرد جامع‌تری نسبت به جنسیت توجه دارند. به طور مثال مرخصی بارداری و زایمان به‌عنوان اصلی‌ترین حمایت در دانشگاه‌ها ارائه می‌شود، اما اجرای آن یکدست نیست. آموزش از راه دور و تحصیل مجازی، هنوز به‌طور محدود و غیررسمی ارائه می‌شود و برنامه‌ریزی درسی نیز انعطاف کافی برای شرایط مادران را ندارد. https://www.jous.ir/article_542_7dcd340d84f762eba80aa538b0c527f7.pdf