پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی فصلنامه مطالعات دانشگاه 2980-8987 2 3 2024 04 20 Understanding normative femininity in Iranian universities: A case study of female students فهم از زنانگی بهنجار در دانشگاه ایرانی؛ مطالعهٔ موردی دختران دانشجو 5 43 530 10.22035/jous.2024.5490.1100 FA خدیجه کشاورز استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران 0000-0003-0416-0557 فاطمه موسوی ویایه دکترای جامعه‌شناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران 0000-0003-2692-8555 Journal Article 2023 12 26 <span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Minion Pro',serif; mso-fareast-font-family: 'Arial Unicode MS'; mso-bidi-font-family: Calibri; border: none; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">One of the most influential arenas in shaping and transforming gender relations is the university. Like any other social institution, the university is grounded in relations of authority, social norms, and defined roles, and it reproduces the gender relations of the wider society. At the same time, it provides space for its members to critically reconsider learned values and attitudes. The central question of this study is: which forms of gender relations are reproduced in Iranian universities, and which types of femininity are reinforced by the university context. This research focuses on female university students’ understanding of both explicit and implicit gender relations within Iranian universities. It examines various aspects of student life, including classroom experiences and interactions with professors, engagement with university bureaucracy, participation in student associations, and interactions with male students. Employing a qualitative approach, data were collected through semi-structured interviews and focused group discussions with 43 female students across nine universities in Iran and were analyzed using thematic analysis. The research identifies two ideal types of universities: those with egalitarian norms—mostly public universities in Tehran characterized by intellectual traditions and vibrant student associations—and those with conservative norms, primarily located in peripheral or less central regions of the country. The formal university structure in Iran offers limited space for critical reflection on gender norms. Instead, both formal and informal relations in the classroom, professor-student interactions, and engagement with university bureaucracy—particularly the disciplinary system—consciously or unconsciously reinforce what R.W. Connell terms "emphasized femininity." In universities and faculties with conservative cultural orientations, this compliant femininity is highly esteemed. In contrast, in universities with more tolerant norms, hybrid femininity is encouraged. However, the overall academic system in Iran, aligned with the official cultural policy, is structured in a way that marginalizes and excludes resistant femininity.</span> <span lang="FA" style="font-size: 9.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Tahoma',sans-serif; border: none; mso-bidi-language: FA;">یکی از میدان‌های اثرگذار در شکل‌گیری و تغییر مناسبات جنسیتی، دانشگاه است. دوران دانشجویی به‌عنوان مرحله‌ای شناخته می‌شود که افراد، نخستین ارتباطات جدی میان‌جنسیتی خود را تجربه می‌کنند و معمولاً پس از گذر از این مرحله وارد زندگی حرفه‌ای و خانوادگی می‌شوند. دانشگاه مانند هر نهاد اجتماعی دیگری مبتنی بر روابط اقتدار، هنجارهای اجتماعی و نقش‌های تعریف‌شده است و مناسبات جنسیتی در جامعه را بازتولید می‌کند. در عین حال دانشگاه امکان بازاندیشی در ارزش‌ها و نگرش‌های آموخته شده را برای اعضایش فراهم می‌کند. سؤال این جاست که در دانشگاه‌های مورد بررسی، کدام شکل از مناسبات جنسیتی بازتولید می‌شوند و دانشگاه مقوم کدام اشکال زنانگی است؟ در این پژوهش تمرکز اصلی بر فهم دختران دانشجو از مناسبات جنسیتی مصرح و ضمنی در محیط دانشگاه است و ابعاد مختلف مرتبط با زندگی دانشجویی شامل تجربهٔ دختران از کلاس درس و تعامل با استادان، تعامل با بروکراسی دانشگاه، مشارکت در حیات انجمنی دانشگاه و تعامل با دانشجویان پسر مطالعه شده است. داده‌های پژوهش با رویکرد کیفی و با ابزار مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مصاحبه‌های متمرکز گروهی از ۴۳ دانشجوی دختر در ۹ دانشگاه کشورجمع‌آوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شد. در این پژوهش با دو سنخ دانشگاه مواجه شدیم: دانشگاهی با هنجارهای برابری‌طلبانه که بیش‌تر، دانشگاه‌های دولتی شهر تهران و دارای سنت‌های روشنفکری و حیات انجمنی را شامل می‌شود و دانشگاهی با هنجارهای محافظه‌کارانه که بیش‌تر در شهرهای دور از مرکز و حاشیه کشور قرار دارد. نظام رسمی دانشگاهی در ایران امکان بازاندیشی انتقادی در هنجارهای جنسیتی را کم‌تر فراهم می‌کند و مناسبات صریح و ضمنی در کلاس درس، تعامل با استاد، تعامل با بروکراسی دانشگاهی به‌ویژه نظام انضباط‌بخش دانشگاه به نحوی است که آگاهانه یا ناخواسته زنانگی سازگار و متعارف به تعبیر ریوین کانل را مطلوب می‌داند. در دانشگاه‌ها و دانشکده‌هایی با فرهنگ محافظه‌کارانه، الگوی زنانگی سازگار تکریم می‌شود، اما در دانشگاه‌هایی با هنجارهای مداراگر، زنانگی تلفیقی مورد تشویق قرار می‌گیرد. نظام دانشگاهی در ایران هماهنگ با سیاست فرهنگی رسمی به شکلی صورت‌بندی شده است که زنانگی مقاومت‌پیشه را طرد و به حاشیه می‌راند.</span> https://www.jous.ir/article_530_d64a340bcb633f536d56e51874281454.pdf